คู่มือ

วิธีรักษาความสม่ำเสมอ: 8 วิธีที่ไม่ต้องพึ่งแรงจูงใจ

วิธีรักษาความสม่ำเสมอเมื่อแรงจูงใจเริ่มหมด: 8 วิธีจากงานวิจัยที่ช่วยให้ทำนิสัยต่อไปได้ เตรียมรับมือวันที่พลาด และนับความคืบหน้าของตัวเอง

วิธีรักษาความสม่ำเสมอขึ้นอยู่กับการวางระบบมากกว่าพลังใจ ทำให้นิสัยเล็กพอที่จะทำได้แม้ในวันที่แย่ที่สุด กำหนดให้ชัดว่าจะทำเมื่อไหร่และที่ไหน และเตรียมรับมือวันที่พลาดไว้ล่วงหน้า

นี่เป็นข่าวดี เพราะการวางระบบเป็นสิ่งที่เปลี่ยนได้ตั้งแต่คืนนี้ ต่อไปนี้คือ 8 วิธีทำนิสัยให้สม่ำเสมอ แต่ละวิธีมีงานวิจัยรองรับ พร้อมสิ่งที่ลองทำได้จริง

ทำไมการรักษาความสม่ำเสมอถึงยากนัก

ถ้าเคยเริ่มนิสัยเดิมมาแล้วห้าครั้ง นั่นไม่ใช่ข้อบกพร่องของนิสัยใจคอ มีสามอย่างที่ขัดขวางแทบทุกคน

รางวัลมาทีหลัง แต่ต้องลงแรงตอนนี้ เราออกกำลังกายเพื่อสุขภาพในอีกสิบปีข้างหน้า แต่ต้องจ่ายราคาในเย็นวันนี้ ในงานวิจัยชุดหนึ่งที่มีห้าการศึกษา Woolley และ Fishbach พบว่ารางวัลที่ได้ทันที เช่น ความสนุกกับสิ่งที่ทำ ทำนายได้ว่าคนจะทำตามเป้าหมายอย่างปณิธานปีใหม่ การออกกำลังกาย และการเรียนต่อไปหรือไม่ ได้ดีกว่ารางวัลที่จะได้ในภายหลังซึ่งพวกเขาบอกว่ากำลังมุ่งไป

นิสัยมักถูกวางแผนไว้สำหรับวันที่ราบรื่น การออกกำลังกาย 45 นาทีลงตัวพอดีกับวันอังคารที่สงบ แต่ไม่ลงตัวกับวันที่ลูกไม่สบายหรือรถไฟมาช้า และวันแบบนั้นแหละที่จังหวะขาด

พลาดครั้งเดียวก็รู้สึกเหมือนล้มเหลว ถ้ามองความสม่ำเสมอว่าเป็นโซ่ที่ห้ามขาด ช่องว่างแค่ช่องเดียวก็ดูเหมือนทุกอย่างพังไปหมด ความรู้สึกนั้นเองที่ทำให้คนเลิก มากกว่าตัววันที่พลาดไป

วิธีรักษาความสม่ำเสมอในการสร้างนิสัย: 8 วิธีที่ได้ผล

1. ทำให้นิสัยเล็กพอสำหรับวันที่แย่ที่สุด

ตั้งนิสัยไว้ในขนาดที่ทำได้แม้ตอนเหนื่อย ยุ่ง หรือไม่สบาย ยืดเหยียดสองนาที อ่านหนึ่งหน้า ดื่มน้ำหนึ่งแก้วก่อนกาแฟ ในวันที่ดีจะทำมากกว่านั้นก็ได้เสมอ เวอร์ชันเล็กคือพื้นขั้นต่ำ ไม่ใช่เพดาน

นี่ไม่ใช่แค่สามัญสำนึก ในงานวิจัยที่ติดตามสมาชิกฟิตเนสหน้าใหม่ 111 คนเป็นเวลา 12 สัปดาห์ Kaushal และ Rhodes พบว่าการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและการทำกิจวัตรให้เรียบง่าย ต่างก็ทำนายได้ว่านิสัยการออกกำลังกายพัฒนาไปอย่างไรเมื่อเวลาผ่านไป ควบคู่กับสภาพแวดล้อมและความสนุกที่แต่ละคนรู้สึก

ลองทำ: เขียนนิสัยของตัวเองไว้สองเวอร์ชัน คือเวอร์ชันปกติและเวอร์ชัน “วันแย่ ๆ” เช่น “วิ่ง 5 กม.” กับ “ใส่รองเท้าวิ่งแล้วเดินไปถึงปากซอย”

2. กำหนดให้ชัดว่าจะทำเมื่อไหร่และที่ไหน

“จะนั่งสมาธิให้มากขึ้น” เป็นแค่ความหวัง ส่วน “หลังจากรินกาแฟตอนเช้า จะนั่งที่โต๊ะในครัวแล้วทำสมาธิสามนาที” คือแผน นักจิตวิทยาเรียกสิ่งนี้ว่า implementation intention (ความตั้งใจที่ระบุวิธีลงมือทำ) คือแผนแบบ “ถ้า…ก็…” ที่ผูกสถานการณ์หนึ่งไว้กับการกระทำหนึ่ง

การวิเคราะห์อภิมาน (meta-analysis) ที่รวม 94 การทดสอบที่เป็นอิสระต่อกัน โดย Gollwitzer และ Sheeran พบว่าการตั้ง implementation intention มีผลเชิงบวกระดับปานกลางถึงมากต่อการไปถึงเป้าหมาย แผนช่วยตัดสินใจแทนเราไปส่วนหนึ่ง พอถึงเวลาจริงจึงมีเรื่องให้ต่อรองกับตัวเองน้อยลง

ลองทำ: เติมประโยคนี้ให้จบ “เมื่อ [สถานการณ์] จะ [นิสัย] ที่ [สถานที่]” ระบุตัวกระตุ้นให้ชัด ไม่ใช่แค่เวลา

3. ผูกไว้กับตัวกระตุ้นเดิมทุกวัน

นิสัยเกิดขึ้นเมื่อการกระทำเดิมเกิดขึ้นในสถานการณ์เดิมซ้ำแล้วซ้ำอีก จนสถานการณ์นั้นเริ่มการกระทำให้เราเอง ในงานวิจัยที่รู้จักกันมากที่สุดเรื่องการเกิดนิสัย Lally และทีม ให้อาสาสมัคร 96 คนทำพฤติกรรมหนึ่งอย่างทุกวันในบริบทที่แน่นอน เช่น “หลังอาหารเช้า” คนที่ทำอย่างสม่ำเสมอกว่ามีความเป็นอัตโนมัติเพิ่มขึ้นในแบบที่ใกล้เคียงกับเส้นโค้งการเกิดนิสัยตามปกติมากกว่า

ตัวกระตุ้นที่ง่ายที่สุดคือสิ่งที่ทำอยู่แล้วทุกวันไม่มีขาด เช่น แปรงฟัน ชงกาแฟ นั่งลงบนรถไฟ ถ้าอยากได้ไอเดียต่อนิสัยหนึ่งเข้ากับอีกนิสัยหนึ่ง คู่มือการต่อนิสัย (Habit Stacking) พร้อม 30 ตัวอย่างของเรามีให้มากมาย

ลองทำ: เขียนห้าอย่างที่ทำทุกวันไม่เว้นสักวัน แล้วเลือกอย่างที่เกิดขึ้นก่อนช่วงเวลาที่นิสัยใหม่ควรเริ่มพอดี

4. ทำให้สนุกตั้งแต่ตอนนี้ ไม่ใช่แค่คุ้มค่าในภายหลัง

ในเมื่อรางวัลที่ได้ทันทีดูเหมือนจะเป็นตัวผลักให้คนทำต่อ ก็ใส่รางวัลแบบนั้นไว้ในตัวนิสัยเลย เลือกการออกกำลังกายแบบที่ชอบ ไม่ใช่แบบที่เผาผลาญได้มากที่สุด อ่านหนังสือในที่ที่น่านั่ง จับคู่นิสัยกับสิ่งที่ตั้งตารอ

รูปแบบหนึ่งของวิธีนี้คือ temptation bundling (การจับคู่สิ่งที่ชอบเข้ากับสิ่งที่ต้องทำ) คือยอมให้ตัวเองได้รับของโปรดเฉพาะตอนที่ทำนิสัยนั้น ในการทดลองภาคสนาม Milkman, Minson และ Volpp ให้คนที่เข้าฟิตเนสได้ฟังหนังสือเสียงที่ฟังได้เฉพาะตอนอยู่ในฟิตเนสเท่านั้น ในช่วงแรกผู้เข้าร่วมกลุ่มนี้ไปฟิตเนสบ่อยกว่ากลุ่มควบคุม 51% แม้ผลจะค่อย ๆ จางลงเมื่อเวลาผ่านไป โดยเฉพาะหลังวันหยุดเทศกาลขอบคุณพระเจ้า (Thanksgiving) ของอเมริกา มันเป็นแรงผลักที่มีประโยชน์ ไม่ใช่ทางแก้ถาวร

ลองทำ: เลือกพอดแคสต์ เพลย์ลิสต์ หรือหนังสือเสียงสักอย่างที่อนุญาตให้ตัวเองฟังได้เฉพาะตอนทำนิสัยนั้น

5. บันทึกไว้ในที่ที่มองเห็น

การจดว่าทำอะไรไปแล้วมีงานวิจัยสนับสนุนอย่างดี การวิเคราะห์อภิมานจาก 138 งานวิจัยที่มีผู้เข้าร่วมเกือบ 20,000 คน โดย Harkin และคณะ พบว่าวิธีที่ทำให้คนติดตามความคืบหน้าของตัวเองบ่อยขึ้นช่วยให้พวกเขาไปถึงเป้าหมายได้ และได้ผลมากขึ้นเมื่อความคืบหน้าถูกจดบันทึกออกมาเป็นรูปธรรม หรือรายงานให้คนอื่นรู้ หรือเปิดเผยต่อสาธารณะ

ส่วนหนึ่งที่ทำให้การบันทึกน่าทำคือมันทำให้ความคืบหน้ามองเห็นได้ แถวของเครื่องหมายถูกเป็นหลักฐานว่าเราเป็นคนที่ทำสิ่งนี้ และสิ่งที่มองเห็นได้ก็ปกป้องได้ง่ายกว่า

ลองทำ: บันทึกเฉพาะนิสัยที่กำลังตั้งใจสร้างอยู่ และบันทึกทันทีที่ทำเสร็จ กระดาษก็ใช้ได้ดี ตาราง Habit Tracker แบบพิมพ์ได้ฟรีของเราทำมาเพื่อสิ่งนี้ ถ้าอยากใช้มือถือมากกว่า habitual คือแอปติดตามนิสัยที่เก็บทุกอย่างไว้ในเครื่องของคุณ โดยไม่ต้องมีบัญชี

หน้านิสัยใน habitual พร้อมตารางวันที่ทำนิสัยนั้นแล้วหน้านิสัยใน habitual พร้อมตารางวันที่ทำนิสัยนั้นแล้ว
แต่ละนิสัยมีตารางของตัวเอง เห็นได้ในแวบเดียวว่าวันไหนลงมือทำ

6. เตรียมรับมือวันที่พลาดไว้ก่อนจะเกิดขึ้น

ต้องมีวันที่พลาดแน่นอน ทุกคนเป็นเหมือนกัน คำถามคือหลังจากนั้นจะเกิดอะไรขึ้น และจะดีกว่าถ้าตัดสินใจเรื่องนี้ตั้งแต่ตอนนี้ ไม่ใช่ในวันนั้น

งานวิจัยเดียวกันของ Lally และทีมพบว่าการพลาดโอกาสทำพฤติกรรมไปหนึ่งครั้งไม่ได้ส่งผลต่อการเกิดนิสัยอย่างเห็นได้ชัด วันที่พลาดไปหนึ่งวันไม่ใช่ปัญหา การพลาดหลายวันติดกันต่างหากที่เป็นปัญหา เพราะนิสัยจะหลุดจากตัวกระตุ้นของมัน

นี่คือที่มาของกฎ “อย่าพลาดสองวันติด” ให้ถือว่าวันหลังจากวันที่พลาดเป็นวันสำคัญ และใช้เวอร์ชันวันแย่ ๆ จากข้อ 1 ถ้าจำเป็น เราเขียนเรื่องนี้ไว้ละเอียดกว่าในควรทำอย่างไรหลังพลาดไปหนึ่งวัน

7. นับวันที่ทำ ไม่ใช่นับแค่วันที่ติดกัน

ตัวนับสถิติต่อเนื่อง (สตรีค) ปฏิบัติกับวันที่ 31 หลังวันที่พลาด เหมือนวันที่ 1 ถึง 30 ไม่เคยเกิดขึ้น มันสร้างแรงจูงใจได้ตราบที่ยังไม่ขาด และทำให้ท้อทันทีที่ขาด

ตัววัดที่มั่นคงกว่าคือยอดรวม 26 วันจาก 30 วันคือเดือนที่ดีมาก นี่คือวิธีที่เป้าหมายใน habitual ทำงาน เลือกจำนวนวัน เช่น 30 หรือ 66 วัน และทุกวันที่ทำนิสัยนั้นจะนับรวมเข้าไป วันที่พลาดไม่เคยหักวันออกไปเลย มันแค่เลื่อนวันที่เร็วที่สุดที่จะทำสำเร็จออกไปอีกนิด และยังนับวันที่ทำไปแล้วก่อนหน้าเป็นแต้มต่อได้ด้วย

ปฏิทินรายเดือนสองอันวางเทียบกัน ทางซ้าย ตัวนับสถิติต่อเนื่องตกลงเป็นศูนย์หลังพลาดไปหนึ่งวัน ทางขวา จำนวนวันที่ทำยังคงเพิ่มขึ้นต่อไป
สถิติต่อเนื่องกลับเป็นศูนย์หลังพลาดไปหนึ่งวัน ส่วนการนับวันที่ทำเก็บทุกอย่างที่ทำมาแล้วไว้ครบ
หน้าจอเป้าหมายใน habitual แสดงความคืบหน้าและวันที่เร็วที่สุดที่จะทำสำเร็จของแต่ละเป้าหมายหน้าจอเป้าหมายใน habitual แสดงความคืบหน้าและวันที่เร็วที่สุดที่จะทำสำเร็จของแต่ละเป้าหมาย
เป้าหมายนับขึ้นอย่างเดียว วันที่พลาดแค่เลื่อนเส้นชัย ไม่ได้หักวันออก

8. ให้เวลานานกว่าที่คิด

เป็นเรื่องที่ชวนให้ล้มเลิกการสร้างนิสัย เพียงเพราะมันยังไม่รู้สึกง่าย ซึ่งอาจต้องใช้เวลาพอสมควร ในงานวิจัยของ Lally เวลาที่คนใช้กว่าจะถึงระดับความเป็นอัตโนมัติสูงสุดมีตั้งแต่ 18 ถึง 254 วัน ในงานวิจัยของ Kaushal และ Rhodes กับสมาชิกฟิตเนส การออกกำลังกายอย่างน้อยสัปดาห์ละสี่ครั้งเป็นเวลาหกสัปดาห์คือขั้นต่ำที่ต้องมีเพื่อให้นิสัยการออกกำลังกายเกิดขึ้น

ฉะนั้นถ้าผ่านไปสามสัปดาห์แล้วนิสัยยังรู้สึกต้องฝืน นั่นเป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่สัญญาณว่ามันไม่ได้ผล บทความสร้างนิสัยใหม่ใช้เวลากี่วันของเราอธิบายว่าทำไมคำตอบถึงไม่ใช่ 21 วัน

วิธีรักษาความสม่ำเสมอเมื่อแรงจูงใจต่ำ

แรงจูงใจมาแล้วก็ไป ระบบที่วางไว้ต่างหากที่พาเราผ่านไปได้ ในวันที่หมดแรง ลองไล่ตามนี้

การทำเป็นสองเท่าหลังวันที่พลาดให้ความรู้สึกว่ารับผิดชอบดี แต่มันทำให้นิสัยกลายเป็นงานที่ใหญ่ขึ้น และงานที่ใหญ่ขึ้นคืองานที่มักถูกข้าม

แผนหนึ่งสัปดาห์เพื่อเริ่มต้นความสม่ำเสมอ

ถ้ากำลังเริ่มใหม่ ให้เริ่มจากเล็ก ๆ นี่คือสัปดาห์ง่าย ๆ หนึ่งสัปดาห์

  1. วันที่ 1: เลือกนิสัยหนึ่งอย่าง เขียนเวอร์ชันปกติและเวอร์ชันวันแย่ ๆ ของมัน
  2. วันที่ 1: เขียนแผนว่าจะทำเมื่อไหร่และที่ไหน “เมื่อ [สถานการณ์] จะ [นิสัย] ที่ [สถานที่]”
  3. วันที่ 2: เพิ่มรางวัลที่ได้ทันทีหนึ่งอย่าง เช่น เพลย์ลิสต์ที่เปิดเฉพาะตอนทำนิสัยนั้น
  4. วันที่ 2 ถึง 7: ทำตรงตัวกระตุ้นทุกวัน และบันทึกทันที
  5. วันที่ 7: มองย้อนดูทั้งสัปดาห์ ถ้ามีวันที่พลาด ดูว่าเป็นเพราะอะไร เวลา ตัวกระตุ้น หรือขนาด แล้วเปลี่ยนหนึ่งอย่าง

จากนั้นทำแบบเดียวกันในสัปดาห์ถัดไป เพิ่มนิสัยที่สองก็ต่อเมื่อนิสัยแรกรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของวันแล้วเท่านั้น ถ้ากำลังเลือกว่าจะเริ่มจากอะไร คู่มือวิธีสร้างนิสัยที่ดีให้ติดตัวของเราพาไปดูวิธีเลือกนิสัยแรกให้ถูก

สรุปสั้น ๆ

  • ทำให้นิสัยเล็กพอสำหรับวันที่แย่ที่สุด
  • กำหนดให้ชัดว่าจะทำเมื่อไหร่และที่ไหน และผูกไว้กับตัวกระตุ้นที่มีอยู่แล้ว
  • ทำให้สนุกตั้งแต่ตอนนี้ ไม่ใช่แค่คุ้มค่าในภายหลัง
  • บันทึกไว้ และนับวันที่ทำ ไม่ใช่แค่วันที่ติดกัน
  • ยอมรับว่าต้องมีวันที่พลาด และอย่าพลาดสองวันติด
  • ให้เวลาเป็นสัปดาห์ ไม่ใช่เป็นวัน

แหล่งอ้างอิง

  1. Gollwitzer, P. M., & Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119.
  2. Harkin, B., Webb, T. L., Chang, B. P. I., Prestwich, A., Conner, M., Kellar, I., Benn, Y., & Sheeran, P. (2016). Does monitoring goal progress promote goal attainment? A meta-analysis of the experimental evidence. Psychological Bulletin, 142(2), 198–229.
  3. Kaushal, N., & Rhodes, R. E. (2015). Exercise habit formation in new gym members: A longitudinal study. Journal of Behavioral Medicine, 38(4), 652–663.
  4. Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.
  5. Milkman, K. L., Minson, J. A., & Volpp, K. G. M. (2014). Holding the Hunger Games hostage at the gym: An evaluation of temptation bundling. Management Science, 60(2), 283–299.
  6. Woolley, K., & Fishbach, A. (2017). Immediate rewards predict adherence to long-term goals. Personality and Social Psychology Bulletin, 43(2), 151–162.

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมการทำอะไรให้สม่ำเสมอถึงยากนัก?

นิสัยส่วนใหญ่ให้ผลตอบแทนในภายหลัง แต่ต้องลงแรงวันนี้ และงานวิจัยชี้ว่าสิ่งที่สนุกในตอนนี้ทำนายได้ดีกว่าประโยชน์ที่คาดว่าจะได้ในภายหลัง ว่าคนเราจะทำต่อไปหรือไม่ นอกจากนี้นิสัยมักถูกวางแผนไว้สำหรับวันที่ทุกอย่างราบรื่น วันแรกที่ยุ่งหรือเหนื่อยจึงทำให้จังหวะขาด การทำให้นิสัยเล็กลง ผูกไว้กับตัวกระตุ้นที่แน่นอน และทำให้สนุกขึ้น ล้วนช่วยได้

ไม่มีแรงจูงใจเลย จะทำยังไงให้สม่ำเสมอ?

อย่าพึ่งแรงจูงใจ ตัดสินใจไว้ล่วงหน้าให้ชัดว่าจะทำนิสัยนั้นเมื่อไหร่และที่ไหน และเตรียมเวอร์ชันเล็กมาก ๆ ไว้สำหรับวันที่หมดแรง เช่น อ่านหนึ่งหน้าแทนหนึ่งบท เป้าหมายของวันแบบนั้นคือรักษาการเชื่อมโยงระหว่างนิสัยกับตัวกระตุ้นไว้ ไม่ใช่การทำให้คืบหน้า

ต้องใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะสม่ำเสมอ?

นานกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด ในงานวิจัยที่ติดตามคน 96 คนที่กำลังสร้างนิสัยที่ทำทุกวัน เวลาที่ใช้กว่าจะถึงระดับความเป็นอัตโนมัติสูงสุดมีตั้งแต่ 18 ถึง 254 วัน งานวิจัยในสมาชิกฟิตเนสหน้าใหม่พบว่าการออกกำลังกายอย่างน้อยสัปดาห์ละสี่ครั้งเป็นเวลาหกสัปดาห์ คือขั้นต่ำที่นิสัยการออกกำลังกายจะเกิดขึ้น

พลาดไปหนึ่งวัน ความสม่ำเสมอพังไหม?

ไม่พัง ในงานวิจัยเดียวกันกับคน 96 คนนั้น การพลาดโอกาสไปเพียงครั้งเดียวไม่ได้ส่งผลต่อการเกิดนิสัยอย่างเห็นได้ชัด สิ่งที่สำคัญคือกลับมาทำในโอกาสถัดไป หลายคนจึงใช้กฎ “อย่าพลาดสองวันติด”