Poradnik

Jak być systematycznym: 8 sposobów, które nie wymagają motywacji

Jak być systematycznym, kiedy motywacja słabnie: osiem opartych na badaniach sposobów, żeby utrzymać nawyk, przygotować się na pominięte dni i liczyć postępy.

Jak być systematycznym? Chodzi bardziej o dobre przygotowanie niż o siłę woli: zrób nawyk na tyle mały, żeby dało się go zrobić w najgorszy dzień, ustal dokładnie, kiedy i gdzie będziesz go robić, i przygotuj się na dni, w które go pominiesz.

To dobra wiadomość, bo przygotowanie możesz zmienić jeszcze dziś wieczorem. Poniżej znajdziesz osiem sposobów na systematyczność w nawykach, każdy z badaniami, które za nim stoją, i czymś konkretnym do wypróbowania.

Dlaczego tak trudno być systematycznym

Jeśli zaczynasz ten sam nawyk już piąty raz, to nie jest wada charakteru. Prawie każdemu przeszkadzają trzy rzeczy.

Nagroda przychodzi później, wysiłek teraz. Ćwiczysz dla zdrowia za dziesięć lat, ale koszt ponosisz dziś wieczorem. W serii pięciu badań Woolley i Fishbach ustaliły, że natychmiastowe nagrody, takie jak przyjemność z samej aktywności, lepiej przewidywały, czy ludzie wytrwają przy celach takich jak postanowienia noworoczne, ćwiczenia czy nauka, niż odroczone korzyści, do których, jak sami mówili, dążyli.

Nawyki planuje się na dobre dni. 45-minutowy trening pasuje do spokojnego wtorku. Nie pasuje do dnia z chorym dzieckiem albo spóźnionym pociągiem, a to właśnie w taki dzień rytm się sypie.

Jedno potknięcie wygląda jak porażka. Jeśli myślisz o systematyczności jak o nieprzerwanym łańcuchu, pojedyncza luka wygląda tak, jakby wszystko przepadło. To poczucie, bardziej niż sam pominięty dzień, sprawia, że ludzie przestają.

Jak być systematycznym w nawykach: 8 sposobów, które działają

1. Zrób nawyk na tyle mały, żeby dał się zrobić w najgorszy dzień

Ustal taki rozmiar nawyku, z którym poradzisz sobie nawet w zmęczeniu, w pośpiechu albo w chorobie. Dwie minuty rozciągania. Jedna strona. Jedna szklanka wody przed kawą. W dobry dzień zawsze możesz zrobić więcej; mała wersja to dolna granica, a nie górna.

To nie tylko zdrowy rozsądek. W badaniu, które przez 12 tygodni śledziło 111 nowych klientów siłowni, Kaushal i Rhodes ustalili, że zarówno regularne ćwiczenia, jak i prosta rutyna przewidywały, jak z czasem rozwijał się nawyk ćwiczeń, podobnie jak otoczenie i to, na ile ćwiczenia sprawiały ludziom przyjemność.

Wypróbuj to: zapisz dwie wersje swojego nawyku: zwykłą i wersję na „zły dzień”. „Przebiec 5 km” i „założyć buty do biegania i dojść do końca ulicy”.

2. Ustal dokładnie, kiedy i gdzie

„Będę więcej medytować” to życzenie. „Kiedy naleję sobie poranną kawę, usiądę przy kuchennym stole i przez trzy minuty pomedytuję” to plan. Psycholodzy nazywają to intencją implementacyjną: planem „jeśli–to”, który łączy sytuację z działaniem.

Metaanaliza 94 niezależnych testów autorstwa Gollwitzera i Sheerana wykazała, że formułowanie intencji implementacyjnych miało pozytywny wpływ na osiąganie celów, o sile od średniej do dużej. Plan podejmuje za ciebie część decyzji, więc w danej chwili zostaje mniej do negocjowania.

Wypróbuj to: dokończ zdanie „Kiedy [sytuacja], zrobię [nawyk] w [miejscu].” Określ konkretnie sygnał, a nie tylko godzinę.

3. Doczep go do tego samego sygnału każdego dnia

Nawyk powstaje, kiedy to samo działanie powtarza się w tej samej sytuacji raz za razem, aż sytuacja zaczyna je uruchamiać za ciebie. W najbardziej znanym badaniu nad tworzeniem się nawyków Lally i współpracownicy poprosili 96 ochotników, żeby codziennie robili jedno zachowanie w stałym kontekście, na przykład „po śniadaniu”. U osób, które robiły to bardziej systematycznie, wzrost automatyzmu ściślej odpowiadał typowej krzywej tworzenia się nawyku.

Najłatwiejsze sygnały to rzeczy, które i tak robisz codziennie bez wyjątku: mycie zębów, parzenie kawy, siadanie w pociągu. Jeśli szukasz pomysłów, jak doczepić jeden nawyk do drugiego, nasz poradnik o łączeniu nawyków, z 30 przykładami, ma ich mnóstwo.

Wypróbuj to: wypisz pięć rzeczy, które robisz absolutnie codziennie. Wybierz tę, która dzieje się tuż przed chwilą, w której powinien zaczynać się twój nowy nawyk.

4. Spraw, żeby dawał przyjemność teraz, a nie tylko opłacał się później

Skoro natychmiastowe nagrody wydają się napędzać wytrwałość, wbuduj kilka w sam nawyk. Wybierz rodzaj ćwiczeń, który lubisz, a nie ten, który spala najwięcej. Ucz się w przyjemnym miejscu. Połącz nawyk z czymś, na co czekasz.

Jedną z odmian tego podejścia jest temptation bundling, czyli łączenie przyjemności z obowiązkiem: pozwalasz sobie na coś przyjemnego tylko wtedy, kiedy robisz nawyk. W eksperymencie terenowym Milkman, Minson i Volpp dali bywalcom siłowni audiobooki, których mogli słuchać tylko na siłowni. Na początku ci uczestnicy chodzili na siłownię o 51% częściej niż grupa kontrolna, choć efekt z czasem słabł, zwłaszcza po amerykańskim Święcie Dziękczynienia. To przydatny zastrzyk energii, a nie trwałe rozwiązanie.

Wypróbuj to: wybierz jeden podcast, playlistę albo audiobook, na które pozwalasz sobie tylko podczas nawyku.

5. Śledź go tam, gdzie go widzisz

Zapisywanie tego, co udało się zrobić, ma mocne poparcie w badaniach. Metaanaliza 138 badań z udziałem prawie 20 000 uczestników autorstwa Harkina i współpracowników wykazała, że interwencje, które skłaniały ludzi do częstszego monitorowania postępów, pomagały im osiągać cele. Efekt był większy, kiedy postępy były fizycznie zapisywane, zgłaszane komuś innemu albo upubliczniane.

Częściowo chodzi o to, że dzięki śledzeniu postępy stają się widoczne. Rząd odhaczonych dni to dowód, że jesteś kimś, kto to robi, a łatwiej chronić coś, co widać.

Wypróbuj to: śledź tylko te nawyki, które aktywnie budujesz, i zaznaczaj je od razu po zrobieniu. Papier sprawdza się dobrze; nasz darmowy habit tracker do druku jest do tego stworzony. Jeśli wolisz telefon, habitual to habit tracker, który trzyma wszystko na twoim urządzeniu, bez konta.

Strona nawyku w habitual z siatką dni, w które nawyk został zrobionyStrona nawyku w habitual z siatką dni, w które nawyk został zrobiony
Każdy nawyk ma własną siatkę, więc dni, w które go zrobiono, widać na pierwszy rzut oka

6. Przygotuj się na pominięte dni, zanim się zdarzą

Pominiesz jakieś dni. Każdemu się to zdarza. Pytanie brzmi, co będzie potem, i warto to ustalić już teraz, a nie dopiero tego dnia.

To samo badanie Lally i współpracowników wykazało, że pominięcie jednej okazji do wykonania zachowania nie wpłynęło istotnie na tworzenie się nawyku. Jeden pominięty dzień to nie problem. Problemem jest kilka pominiętych dni z rzędu, bo nawyk przestaje być połączony ze swoim sygnałem.

Stąd bierze się zasada „nigdy dwa razy z rzędu”. Traktuj dzień po przerwie jako ten ważny i w razie potrzeby sięgnij po wersję na zły dzień z kroku 1. Więcej o tym piszemy w tekście o tym, co zrobić po pominiętym dniu.

7. Licz zrobione dni, a nie tylko dni z rzędu

Licznik serii traktuje 31. dzień po przerwie tak, jakby dni od 1 do 30 nigdy się nie wydarzyły. To motywuje, dopóki seria trwa, i zniechęca w chwili, kiedy się przerywa.

Stabilniejszą miarą jest suma: 26 dni z 30 to bardzo dobry miesiąc. Tak działają cele w habitual. Wybierasz liczbę dni, na przykład 30 albo 66, a każdy dzień, w który robisz nawyk, przybliża cię do celu. Pominięty dzień nigdy nie odbiera dni; przesuwa tylko najwcześniejszą datę dojścia do celu odrobinę dalej. Dni, które masz już za sobą, możesz też zaliczyć jako przewagę na starcie.

Dwa miesięczne kalendarze obok siebie: po lewej licznik serii spada do zera po jednym pominiętym dniu, po prawej liczba zrobionych dni dalej rośnie
Seria spada do zera po jednym pominiętym dniu; liczba zrobionych dni zachowuje wszystko, co już masz za sobą
Ekran celów w habitual z postępem każdego celu i najwcześniejszą datą dojścia do celuEkran celów w habitual z postępem każdego celu i najwcześniejszą datą dojścia do celu
W celach dni tylko przybywa: pominięty dzień przesuwa metę, ale nie odbiera dni

8. Daj mu więcej czasu, niż ci się wydaje

Kusi, żeby porzucić nawyk, bo jeszcze nie przychodzi łatwo. To może chwilę potrwać. W badaniu Lally czas, po którym ludzie osiągali szczytowy poziom automatyzmu, wynosił od 18 do 254 dni. W badaniu Kaushala i Rhodesa z udziałem klientów siłowni ćwiczenie co najmniej cztery razy w tygodniu przez sześć tygodni było minimum potrzebnym, żeby powstał nawyk ćwiczeń.

Jeśli więc po trzech tygodniach nawyk nadal wymaga wysiłku, to normalne, a nie znak, że nie działa. Nasz tekst o tym, ile trwa wyrobienie nawyku, wyjaśnia, dlaczego odpowiedź to nie 21 dni.

Jak być systematycznym, kiedy brakuje motywacji

Motywacja przychodzi i odchodzi; to przygotowanie pozwala przetrwać słabsze chwile. W słabszy dzień przejdź przez tę listę:

Robienie podwójnie po pominiętym dniu wydaje się odpowiedzialne, ale zmienia nawyk w większe zadanie, a to właśnie większe zadania się pomija.

Tygodniowy plan na systematyczność

Jeśli zaczynasz od nowa, zacznij od małego. Oto prosty tydzień:

  1. Dzień 1: Wybierz jeden nawyk. Zapisz jego zwykłą wersję i wersję na zły dzień.
  2. Dzień 1: Zapisz swój plan „kiedy i gdzie”: „Kiedy [sytuacja], zrobię [nawyk] w [miejscu].”
  3. Dzień 2: Dodaj jedną natychmiastową nagrodę, na przykład playlistę, której słuchasz tylko wtedy.
  4. Dni od 2 do 7: Rób to codziennie przy sygnale i od razu zaznaczaj.
  5. Dzień 7: Spójrz na cały tydzień. Jeśli wypadły ci jakieś dni, sprawdź, dlaczego: pora, sygnał czy rozmiar. Zmień jedną rzecz.

Potem zrób to samo w kolejnym tygodniu. Drugi nawyk dodaj dopiero wtedy, kiedy pierwszy będzie się wydawał częścią dnia. Jeśli wybierasz, nad czym pracować, nasz poradnik jak wyrobić nawyk, który zostanie pomoże ci wybrać właściwy pierwszy nawyk.

W skrócie

  • Zrób nawyk na tyle mały, żeby dał się zrobić w najgorszy dzień.
  • Ustal dokładnie, kiedy i gdzie, i doczep go do sygnału, który już masz.
  • Spraw, żeby dawał przyjemność teraz, a nie tylko opłacał się później.
  • Śledź go i licz zrobione dni, a nie tylko dni z rzędu.
  • Spodziewaj się pominiętych dni. Nigdy dwa razy z rzędu.
  • Daj mu tygodnie, a nie dni.

Źródła

  1. Gollwitzer, P. M., & Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119.
  2. Harkin, B., Webb, T. L., Chang, B. P. I., Prestwich, A., Conner, M., Kellar, I., Benn, Y., & Sheeran, P. (2016). Does monitoring goal progress promote goal attainment? A meta-analysis of the experimental evidence. Psychological Bulletin, 142(2), 198–229.
  3. Kaushal, N., & Rhodes, R. E. (2015). Exercise habit formation in new gym members: A longitudinal study. Journal of Behavioral Medicine, 38(4), 652–663.
  4. Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.
  5. Milkman, K. L., Minson, J. A., & Volpp, K. G. M. (2014). Holding the Hunger Games hostage at the gym: An evaluation of temptation bundling. Management Science, 60(2), 283–299.
  6. Woolley, K., & Fishbach, A. (2017). Immediate rewards predict adherence to long-term goals. Personality and Social Psychology Bulletin, 43(2), 151–162.

Pytania

Dlaczego tak trudno być systematycznym?

Większość nawyków opłaca się dopiero później, ale wysiłek jest dziś, a badania sugerują, że to, co sprawia ci przyjemność teraz, lepiej przewiduje, czy wytrwasz, niż korzyści, których spodziewasz się później. Nawyki planuje się też zwykle na dobre dni, więc pierwszy zabiegany albo męczący dzień przerywa rytm. Pomaga zmniejszenie nawyku, doczepienie go do stałego sygnału i sprawienie, żeby był przyjemniejszy.

Jak być systematycznym, kiedy brakuje mi motywacji?

Nie polegaj na motywacji. Ustal z góry dokładnie, kiedy i gdzie będziesz robić nawyk, i miej w zanadrzu malutką wersję na słabsze dni, na przykład jedną stronę zamiast rozdziału. W takie dni celem jest utrzymanie połączenia nawyku z jego sygnałem, a nie robienie postępów.

Ile trwa, zanim wyrobi się systematyczność?

Dłużej, niż większość ludzi się spodziewa. W badaniu 96 osób budujących codzienny nawyk czas potrzebny do osiągnięcia szczytowego poziomu automatyzmu wynosił od 18 do 254 dni. Badanie nowych klientów siłowni wykazało, że ćwiczenie co najmniej cztery razy w tygodniu przez sześć tygodni było minimum, żeby powstał nawyk ćwiczeń.

Czy jeden pominięty dzień psuje systematyczność?

Nie. W tym samym badaniu 96 osób pominięcie pojedynczej okazji nie wpłynęło istotnie na to, jak tworzył się nawyk. Liczy się powrót do niego przy najbliższej okazji, dlatego wiele osób stosuje zasadę „nigdy dwa razy z rzędu”.