Οδηγός
Πώς να είσαι συνεπής: 8 τρόποι που δεν χρειάζονται κίνητρο
Πώς να είσαι συνεπής όταν το κίνητρο εξασθενεί: οκτώ τρόποι με βάση την έρευνα για να κρατήσεις μια συνήθεια, να προετοιμαστείς για τις χαμένες μέρες και να μετράς την πρόοδό σου.

Το πώς να είσαι συνεπής εξαρτάται περισσότερο από την προετοιμασία παρά από τη θέληση: κάνε τη συνήθεια τόσο μικρή ώστε να τη βγάζεις και στη χειρότερη μέρα σου, αποφάσισε ακριβώς πότε και πού θα την κάνεις και προετοιμάσου για τις μέρες που θα χάσεις.
Αυτό είναι καλά νέα, γιατί την προετοιμασία μπορείς να την αλλάξεις από απόψε. Παρακάτω θα βρεις οκτώ τρόπους για να είσαι συνεπής στις συνήθειές σου, τον καθένα με την έρευνα που τον στηρίζει και κάτι συγκεκριμένο να δοκιμάσεις.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να είσαι συνεπής
Αν έχεις ξεκινήσει την ίδια συνήθεια πέντε φορές, δεν φταίει ο χαρακτήρας σου. Τρία πράγματα δουλεύουν εναντίον σχεδόν όλων.
Η ανταμοιβή έρχεται αργότερα, ο κόπος έρχεται τώρα. Γυμνάζεσαι για την υγεία σου σε δέκα χρόνια, αλλά το κόστος είναι απόψε. Σε μια σειρά πέντε μελετών, οι Woolley και Fishbach βρήκαν ότι οι άμεσες ανταμοιβές, όπως το να απολαμβάνεις τη δραστηριότητα, προέβλεπαν αν οι άνθρωποι συνέχιζαν με στόχους όπως οι πρωτοχρονιάτικες αποφάσεις, η γυμναστική και το διάβασμα καλύτερα από τις μελλοντικές ανταμοιβές που έλεγαν ότι επιδίωκαν.
Οι συνήθειες σχεδιάζονται για τις καλές μέρες. Μια προπόνηση 45 λεπτών χωράει σε μια ήσυχη Τρίτη. Δεν χωράει σε μια μέρα με άρρωστο παιδί ή με τρένο που έχει καθυστέρηση, και αυτή ακριβώς είναι η μέρα που σπάει το μοτίβο.
Ένα στραβοπάτημα μοιάζει με αποτυχία. Αν βλέπεις τη συνέπεια σαν μια αλυσίδα που δεν σπάει ποτέ, ένα μόνο κενό μοιάζει να τα έχει χαλάσει όλα. Αυτή η αίσθηση, περισσότερο από την ίδια τη χαμένη μέρα, είναι που κάνει τους ανθρώπους να τα παρατάνε.
Πώς να είσαι συνεπής στις συνήθειές σου: 8 τρόποι που δουλεύουν
1. Κάνε τη συνήθεια αρκετά μικρή για τη χειρότερη μέρα σου
Όρισε τη συνήθεια σε ένα μέγεθος που θα έβγαζες ακόμα και κουρασμένος, πολυάσχολος ή άρρωστος. Δύο λεπτά διατάσεις. Μία σελίδα. Ένα ποτήρι νερό πριν από τον καφέ. Σε μια καλή μέρα μπορείς πάντα να κάνεις περισσότερα· η μικρή εκδοχή είναι το κατώτατο όριο, όχι το ανώτατο.
Δεν είναι μόνο κοινή λογική. Σε μια μελέτη που παρακολούθησε 111 νέα μέλη γυμναστηρίου για 12 εβδομάδες, οι Kaushal και Rhodes βρήκαν ότι τόσο η συνεπής άσκηση όσο και μια απλή ρουτίνα προέβλεπαν πώς εξελισσόταν με τον καιρό η συνήθεια της άσκησης, μαζί με το περιβάλλον και το πόσο ευχάριστη την έβρισκαν οι άνθρωποι.
Δοκίμασε αυτό: γράψε δύο εκδοχές της συνήθειάς σου, μια κανονική και μια «για τις κακές μέρες». «Τρέχω 5 km» και «φοράω τα αθλητικά παπούτσια και περπατάω μέχρι τη γωνία».
2. Αποφάσισε ακριβώς πότε και πού
Το «θα κάνω περισσότερο διαλογισμό» είναι ευχή. Το «Αφού βάλω τον πρωινό μου καφέ, θα καθίσω στο τραπέζι της κουζίνας και θα κάνω διαλογισμό για τρία λεπτά» είναι σχέδιο. Οι ψυχολόγοι το λένε πρόθεση υλοποίησης: ένα σχέδιο «αν… τότε…» που συνδέει μια κατάσταση με μια πράξη.
Μια μετα-ανάλυση 94 ανεξάρτητων δοκιμών από τους Gollwitzer και Sheeran βρήκε ότι η διατύπωση προθέσεων υλοποίησης είχε μέτρια έως μεγάλη θετική επίδραση στην επίτευξη στόχων. Το σχέδιο παίρνει ένα μέρος των αποφάσεων για λογαριασμό σου, οπότε έχεις λιγότερα να διαπραγματευτείς τη στιγμή εκείνη.
Δοκίμασε αυτό: συμπλήρωσε την πρόταση «Όταν [κατάσταση], θα κάνω [συνήθεια] σε [μέρος].» Να είσαι συγκεκριμένος για το έναυσμα, όχι μόνο για την ώρα.
3. Δέσ’ τη με το ίδιο έναυσμα κάθε μέρα
Μια συνήθεια χτίζεται όταν η ίδια πράξη γίνεται στην ίδια κατάσταση ξανά και ξανά, μέχρι η κατάσταση να ξεκινά μόνη της την πράξη. Στην πιο γνωστή μελέτη για τη δημιουργία συνηθειών, η Lally και οι συνεργάτες της ζήτησαν από 96 εθελοντές να κάνουν μία συμπεριφορά καθημερινά σε ένα σταθερό πλαίσιο, όπως «μετά το πρωινό». Όσοι την έκαναν πιο συνεπώς εμφάνισαν μια άνοδο της αυτοματοποίησης που ακολουθούσε πιο πιστά την τυπική καμπύλη δημιουργίας συνήθειας.
Τα πιο εύκολα εναύσματα είναι πράγματα που ήδη κάνεις κάθε μέρα χωρίς εξαίρεση: το βούρτσισμα των δοντιών, το φτιάξιμο του καφέ, το να καθίσεις στο τρένο. Αν θέλεις ιδέες για να δέσεις μια συνήθεια με μια άλλη, ο οδηγός μας για το στοίβαγμα συνηθειών, με 30 παραδείγματα έχει πολλές.
Δοκίμασε αυτό: γράψε πέντε πράγματα που κάνεις ανελλιπώς κάθε μέρα. Διάλεξε αυτό που συμβαίνει λίγο πριν από τη στιγμή που πρέπει να ξεκινά η νέα σου συνήθεια.
4. Κάν’ τη ευχάριστη τώρα, όχι μόνο ωφέλιμη αργότερα
Αφού οι άμεσες ανταμοιβές φαίνεται να ενισχύουν την επιμονή, βάλε μερικές μέσα στην ίδια τη συνήθεια. Διάλεξε το είδος άσκησης που σου αρέσει, όχι αυτό που καίει τις περισσότερες θερμίδες. Διάβαζε σε ένα ευχάριστο μέρος. Συνδύασε τη συνήθεια με κάτι που ανυπομονείς να κάνεις.
Μια εκδοχή αυτής της ιδέας είναι το temptation bundling (σύνδεση με μια απόλαυση): επιτρέπεις στον εαυτό σου μια μικρή απόλαυση μόνο όσο κάνεις τη συνήθεια. Σε ένα πείραμα πεδίου, οι Milkman, Minson και Volpp έδωσαν σε θαμώνες γυμναστηρίου ηχητικά βιβλία που μπορούσαν να ακούσουν μόνο στο γυμναστήριο. Στην αρχή αυτοί οι συμμετέχοντες πήγαιναν 51% συχνότερα από την ομάδα ελέγχου, αν και η επίδραση εξασθένησε με τον καιρό, ειδικά μετά τις αμερικανικές γιορτές της Ημέρας των Ευχαριστιών. Είναι μια χρήσιμη ώθηση, όχι μόνιμη λύση.
Δοκίμασε αυτό: διάλεξε ένα podcast, μια playlist ή ένα ηχητικό βιβλίο που επιτρέπεις στον εαυτό σου μόνο όσο κάνεις τη συνήθεια.
5. Κατάγραψέ την κάπου που τη βλέπεις
Το να γράφεις τι έκανες στηρίζεται καλά από την έρευνα. Μια μετα-ανάλυση 138 μελετών με σχεδόν 20.000 συμμετέχοντες από τον Harkin και τους συνεργάτες του βρήκε ότι οι παρεμβάσεις που έκαναν τους ανθρώπους να παρακολουθούν την πρόοδό τους πιο συχνά τους βοήθησαν να πετύχουν τους στόχους τους. Η επίδραση ήταν μεγαλύτερη όταν η πρόοδος καταγραφόταν σε κάτι απτό, γινόταν γνωστή σε κάποιον άλλον ή γινόταν δημόσια.
Μέρος της γοητείας είναι ότι η καταγραφή κάνει την πρόοδο ορατή. Μια σειρά από τικ είναι απόδειξη ότι είσαι κάποιος που το κάνει αυτό, και είναι πιο εύκολο να προστατεύεις κάτι που βλέπεις.
Δοκίμασε αυτό: κατάγραφε μόνο τις συνήθειες που χτίζεις ενεργά τώρα, και σημείωνέ τες μόλις τις κάνεις. Το χαρτί δουλεύει μια χαρά· το δωρεάν habit tracker για εκτύπωση είναι φτιαγμένο ακριβώς γι’ αυτό. Αν προτιμάς το κινητό, το habitual είναι ένα habit tracker που κρατά τα πάντα στη συσκευή σου, χωρίς λογαριασμό.


6. Προετοιμάσου για τις χαμένες μέρες πριν έρθουν
Θα χάσεις μέρες. Όλοι χάνουν. Το ερώτημα είναι τι γίνεται μετά, και βοηθά να το αποφασίσεις από τώρα, όχι εκείνη τη μέρα.
Η ίδια μελέτη της Lally και των συνεργατών της βρήκε ότι μία χαμένη ευκαιρία να γίνει η συμπεριφορά δεν επηρέασε ουσιαστικά τη δημιουργία της συνήθειας. Μία χαμένη μέρα δεν είναι το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι πολλές χαμένες μέρες στη σειρά, γιατί τότε η συνήθεια παύει να είναι δεμένη με το έναυσμά της.
Από εκεί βγαίνει ο κανόνας «ποτέ δύο φορές στη σειρά». Δες τη μέρα μετά από μια χαμένη μέρα ως τη σημαντική, και χρησιμοποίησε την εκδοχή για τις κακές μέρες από το βήμα 1 αν χρειαστεί. Το αναλύουμε περισσότερο στο τι να κάνεις μετά από μια χαμένη μέρα.
7. Μέτρα τις μέρες που έκανες, όχι μόνο τις συνεχόμενες
Ένας μετρητής σερί αντιμετωπίζει τη μέρα 31 μετά από ένα κενό σαν να μην έγιναν ποτέ οι μέρες 1 έως 30. Δίνει κίνητρο όσο κρατάει και αποθαρρύνει τη στιγμή που σπάει.
Ένα πιο σταθερό μέτρο είναι το σύνολο: 26 μέρες στις 30 είναι πολύ καλός μήνας. Έτσι λειτουργούν οι στόχοι στην εφαρμογή habitual. Διαλέγεις έναν αριθμό ημερών, όπως 30 ή 66, και κάθε μέρα που κάνεις τη συνήθεια μετράει γι’ αυτόν. Μια χαμένη μέρα δεν αφαιρεί ποτέ μέρες· απλώς μεταθέτει λίγο αργότερα τη νωρίτερη ημερομηνία τερματισμού. Μπορείς επίσης να μετρήσεις τις μέρες που έχεις ήδη κάνει ως προβάδισμα.



8. Δώσ’ της περισσότερο χρόνο απ’ όσο νομίζεις
Είναι δελεαστικό να παρατήσεις μια συνήθεια επειδή δεν σου φαίνεται ακόμα εύκολη. Αυτό μπορεί να πάρει καιρό. Στη μελέτη της Lally, ο χρόνος που χρειάστηκαν οι άνθρωποι για να φτάσουν στο μέγιστο επίπεδο αυτοματοποίησής τους κυμάνθηκε από 18 έως 254 μέρες. Στη μελέτη των Kaushal και Rhodes με μέλη γυμναστηρίου, η άσκηση τουλάχιστον τέσσερις φορές την εβδομάδα για έξι εβδομάδες ήταν το ελάχιστο που χρειαζόταν για να διαμορφωθεί συνήθεια άσκησης.
Οπότε, αν μια συνήθεια σου φαίνεται ακόμα κόπος μετά από τρεις εβδομάδες, αυτό είναι φυσιολογικό, όχι σημάδι ότι δεν δουλεύει. Το κείμενό μας για το πόσο χρόνο χρειάζεται για να γίνει κάτι συνήθεια εξηγεί γιατί η απάντηση δεν είναι 21 μέρες.
Πώς να είσαι συνεπής όταν το κίνητρο πέφτει
Το κίνητρο έρχεται και φεύγει· η προετοιμασία είναι αυτή που σε κρατά. Σε μια δύσκολη μέρα, ακολούθησε αυτή τη λίστα:
Το να κάνεις τα διπλά μετά από μια χαμένη μέρα μοιάζει υπεύθυνο, όμως κάνει τη συνήθεια μεγαλύτερη υποχρέωση, και οι μεγαλύτερες υποχρεώσεις είναι αυτές που παραλείπονται.
Ένα πλάνο μίας εβδομάδας για να γίνεις συνεπής
Αν ξεκινάς ξανά, ξεκίνα μικρά. Ορίστε μια απλή εβδομάδα:
- Μέρα 1: Διάλεξε μία συνήθεια. Γράψε την κανονική της εκδοχή και την εκδοχή για τις κακές μέρες.
- Μέρα 1: Γράψε το σχέδιό σου για το πότε και πού: «Όταν [κατάσταση], θα κάνω [συνήθεια] σε [μέρος].»
- Μέρα 2: Πρόσθεσε μία άμεση ανταμοιβή, όπως μια playlist που ακούς μόνο τότε.
- Μέρες 2 έως 7: Κάν’ τη κάθε μέρα στο έναυσμα και σημείωσέ τη αμέσως.
- Μέρα 7: Κοίτα την εβδομάδα. Αν έχασες μέρες, δες γιατί: η ώρα, το έναυσμα ή το μέγεθος. Άλλαξε ένα πράγμα.
Μετά κάνε το ίδιο την επόμενη εβδομάδα. Πρόσθεσε δεύτερη συνήθεια μόνο όταν η πρώτη μοιάζει πια κομμάτι της μέρας σου. Αν διαλέγεις με τι να ασχοληθείς, ο οδηγός μας για το πώς να αποκτήσεις μια συνήθεια που μένει σε βοηθά να διαλέξεις τη σωστή πρώτη συνήθεια.
Με λίγα λόγια
- Κάνε τη συνήθεια αρκετά μικρή για τη χειρότερη μέρα σου.
- Αποφάσισε ακριβώς πότε και πού, και δέσ’ τη με ένα έναυσμα που ήδη έχεις.
- Κάν’ τη ευχάριστη τώρα, όχι μόνο ωφέλιμη αργότερα.
- Κατάγραψέ την, και μέτρα τις μέρες που έκανες, όχι μόνο τις συνεχόμενες.
- Να περιμένεις χαμένες μέρες, και ποτέ δύο φορές στη σειρά.
- Δώσ’ της εβδομάδες, όχι μέρες.
Πηγές
- Gollwitzer, P. M., & Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119.
- Harkin, B., Webb, T. L., Chang, B. P. I., Prestwich, A., Conner, M., Kellar, I., Benn, Y., & Sheeran, P. (2016). Does monitoring goal progress promote goal attainment? A meta-analysis of the experimental evidence. Psychological Bulletin, 142(2), 198–229.
- Kaushal, N., & Rhodes, R. E. (2015). Exercise habit formation in new gym members: A longitudinal study. Journal of Behavioral Medicine, 38(4), 652–663.
- Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.
- Milkman, K. L., Minson, J. A., & Volpp, K. G. M. (2014). Holding the Hunger Games hostage at the gym: An evaluation of temptation bundling. Management Science, 60(2), 283–299.
- Woolley, K., & Fishbach, A. (2017). Immediate rewards predict adherence to long-term goals. Personality and Social Psychology Bulletin, 43(2), 151–162.
Ερωτήσεις
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να είσαι συνεπής;
Οι περισσότερες συνήθειες αποδίδουν αργότερα, ενώ ο κόπος είναι σήμερα, και η έρευνα υποδηλώνει ότι αυτό που απολαμβάνεις τώρα προβλέπει αν θα συνεχίσεις καλύτερα από τα οφέλη που περιμένεις αργότερα. Επιπλέον, οι συνήθειες συνήθως σχεδιάζονται για τις καλές μέρες, οπότε η πρώτη πολυάσχολη ή κουραστική μέρα σπάει το μοτίβο. Βοηθά να κάνεις τη συνήθεια μικρότερη, να τη δέσεις με ένα σταθερό έναυσμα και να την κάνεις πιο ευχάριστη.
Πώς να είμαι συνεπής όταν δεν έχω καθόλου κίνητρο;
Μη βασίζεσαι στο κίνητρο. Αποφάσισε από πριν ακριβώς πότε και πού θα κάνεις τη συνήθεια και έχε έτοιμη μια μίνι εκδοχή για τις δύσκολες μέρες, όπως μία σελίδα αντί για ένα κεφάλαιο. Εκείνες τις μέρες ο σκοπός είναι να μείνει η συνήθεια δεμένη με το έναυσμά της, όχι να προχωρήσεις.
Πόσο χρόνο παίρνει για να γίνεις συνεπής;
Περισσότερο απ’ όσο περιμένουν οι περισσότεροι. Σε μια μελέτη με 96 άτομα που έχτιζαν μια καθημερινή συνήθεια, ο χρόνος που χρειάστηκαν για να φτάσουν στο μέγιστο επίπεδο αυτοματοποίησής τους κυμάνθηκε από 18 έως 254 μέρες. Μια μελέτη με νέα μέλη γυμναστηρίου βρήκε ότι η άσκηση τουλάχιστον τέσσερις φορές την εβδομάδα για έξι εβδομάδες ήταν το ελάχιστο για να διαμορφωθεί συνήθεια άσκησης.
Χαλάει τη συνέπεια μία χαμένη μέρα;
Όχι. Στην ίδια μελέτη με τα 96 άτομα, μία μόνο χαμένη ευκαιρία δεν επηρέασε ουσιαστικά τη δημιουργία της συνήθειας. Αυτό που μετράει είναι να την ξαναπιάσεις με την επόμενη ευκαιρία, γι’ αυτό πολλοί ακολουθούν τον κανόνα «ποτέ δύο φορές στη σειρά».


