Ιδέες
Καλές συνήθειες για μαθητές και φοιτητές: 40 ιδέες με βάση την έρευνα
40 καλές συνήθειες για μαθητές και φοιτητές, από το διάβασμα και τον ύπνο ως το κινητό και τα χρήματα, μαζί με το τι δείχνει η έρευνα ότι δουλεύει και πώς να ξεκινήσεις με μόλις τρεις.

Οι καλές συνήθειες για μαθητές και φοιτητές δεν έχουν να κάνουν με περισσότερες ώρες διάβασμα. Έχουν να κάνουν με λίγα μικρά πράγματα που επαναλαμβάνεις: να εξετάζεις τον εαυτό σου αντί να ξαναδιαβάζεις, να μοιράζεις τη μελέτη μέσα στην εβδομάδα και να κοιμάσαι περίπου την ίδια ώρα κάθε βράδυ. Παρακάτω θα βρεις 40 ιδέες, χωρισμένες ανά τομέα, μαζί με την έρευνα πίσω από όσες μετράνε περισσότερο.
Δεν θα χρειαστείς και τις 40. Στο τέλος θα βρεις έναν απλό τρόπο να διαλέξεις τις τρεις πρώτες, και μια ενδεικτική εβδομάδα για να δεις πώς μοιάζει αυτό στην πράξη. Αν είσαι γονιός μικρότερων παιδιών, η λίστα μας με υγιεινές συνήθειες για παιδιά καλύπτει τα χρόνια πριν από το σχολείο και το πανεπιστήμιο.
Τι κοινό έχουν οι καλές συνήθειες για μαθητές και φοιτητές
Συνήθεια είναι κάτι που κάνεις χωρίς πολλή σκέψη, επειδή το ξεκινά ένα έναυσμα: μια ώρα, ένα μέρος ή κάτι που ήδη κάνεις. Αυτό είναι καλά νέα για όσους σπουδάζουν, γιατί οι μέρες σου έχουν ήδη ένα πρόγραμμα γεμάτο εναύσματα. Το τέλος μιας διάλεξης ή ενός μαθήματος, ο δρόμος για το σπίτι και ο πρώτος καφές της μέρας είναι όλα έτοιμα εναύσματα.
Οι καλύτερες συνήθειες για μαθητές και φοιτητές έχουν τρία κοινά:
- Είναι μικρές. Το «επανάληψη στις σημερινές σημειώσεις για 10 λεπτά» είναι καλύτερο από το «περισσότερο διάβασμα».
- Είναι συγκεκριμένες. Στο τέλος της μέρας ξέρεις αν έγινε ή όχι.
- Είναι δεμένες με ένα έναυσμα. Το «Μετά το τελευταίο μου μάθημα, θα…» δίνει στη συνήθεια μια θέση μέσα στη μέρα.
Κράτα αυτά τα τρία κριτήρια στο μυαλό σου καθώς διαβάζεις τη λίστα.
Καλές συνήθειες μελέτης
Αυτές είναι οι συνήθειες με τα πιο ισχυρά στοιχεία υπέρ τους. Μια μεγάλη ανασκόπηση δέκα τεχνικών μάθησης του John Dunlosky και των συνεργατών του έκρινε δύο από αυτές πολύ χρήσιμες για όσους μαθαίνουν, σε διαφορετικές ηλικίες και επίπεδα ικανοτήτων, και σε πολλά είδη εξέτασης: την αυτοεξέταση και την κατανεμημένη εξάσκηση (το μοίρασμα της μελέτης στον χρόνο). Το ξαναδιάβασμα και η υπογράμμιση, οι μέθοδοι που λένε ότι χρησιμοποιούν οι περισσότεροι μαθητές και φοιτητές, κρίθηκαν χαμηλά.
- Εξέτασε τον εαυτό σου στη σημερινή ύλη για 10 λεπτά. Με κάρτες μνήμης, θέματα προηγούμενων ετών ή κλείνοντας το βιβλίο και γράφοντας ό,τι θυμάσαι.
- Κάνε επανάληψη στις σημειώσεις κάθε διάλεξης ή μαθήματος μέσα σε 24 ώρες.
- Μοίρασε κάθε μάθημα σε τουλάχιστον τρία σύντομα διαστήματα μελέτης την εβδομάδα αντί για ένα μεγάλο.
- Πριν ξαναδιαβάσεις ένα κεφάλαιο, προσπάθησε πρώτα να απαντήσεις στις ερωτήσεις στο τέλος του.
- Εξήγησε μία ιδέα τη μέρα φωναχτά, σαν να τη διδάσκεις σε έναν φίλο.
- Ανακάτεψε διαφορετικά είδη ασκήσεων στο ίδιο διάστημα εξάσκησης αντί να τα λύνεις κατά ομάδες.
- Ξεκίνα κάθε εργασία τη μέρα που την παίρνεις, έστω και για 15 λεπτά.
- Γράψε το αυριανό πλάνο μελέτης πριν κλείσεις τη σημερινή μέρα.
- Κράτα μία λίστα με ό,τι έχεις να παραδώσεις και κοίτα την κάθε πρωί.
- Κάνε μία ερώτηση σε κάθε μάθημα ή φροντιστήριο.
Γιατί το μοίρασμα κερδίζει το διάβασμα της τελευταίας στιγμής
Μια ανασκόπηση 317 πειραμάτων του Nicholas Cepeda και των συνεργατών του βρήκε ότι όταν τα διαστήματα μελέτης απείχαν μεταξύ τους, οι άνθρωποι θυμούνταν περισσότερα αργότερα, και ότι το καλύτερο κενό ανάμεσά τους μεγάλωνε όσο πιο μακριά ήταν το τεστ. Στην πράξη: όσο πιο μακριά είναι η εξέταση, τόσο πιο αραιά μπορείς να απλώσεις τα διαστήματα μελέτης, οπότε ξεκίνα νωρίς και γύρνα σε κάθε ενότητα αρκετές φορές.

Σχεδίασε πότε διαβάζεις, όχι μόνο τι
Όταν η Marissa Hartwig και ο John Dunlosky ρώτησαν 324 προπτυχιακούς φοιτητές για τις συνήθειες μελέτης τους, η αυτοεξέταση συνδεόταν με υψηλότερους βαθμούς (το ίδιο, ίσως παραδόξως, και το ξαναδιάβασμα). Μετρούσε και ο προγραμματισμός: όσοι είχαν χαμηλότερες επιδόσεις διάβαζαν συχνότερα αργά τη νύχτα, και όλοι οι φοιτητές, ιδίως όσοι είχαν χαμηλότερες επιδόσεις, έλεγαν ότι το διάβασμά τους το καθόριζαν οι προθεσμίες που πλησίαζαν. Ήταν έρευνα με ερωτηματολόγιο, οπότε δείχνει μια σύνδεση και όχι μια αιτία, αλλά ταιριάζει με την έρευνα παραπάνω.
Υγιεινές συνήθειες για μαθητές και φοιτητές
- Πέσε για ύπνο κάθε βράδυ μέσα στο ίδιο ωριαίο διάστημα, και τα Σαββατοκύριακα.
- Σήκω περίπου την ίδια ώρα κάθε μέρα.
- Χωρίς οθόνες στο κρεβάτι.
- Ένα ποτήρι νερό μόλις σηκωθείς.
- Φάε πρωινό, έστω και λίγο.
- Περπάτα ή κινήσου 20 λεπτά τη μέρα.
- Βγες έξω στο φως της μέρας πριν από το μεσημέρι.
- Μαγείρεψε ένα φαγητό την εβδομάδα αντί να παραγγείλεις.
- Κάνε διατάσεις 5 λεπτά μετά από ένα μεγάλο διάστημα μελέτης.
- Καφεΐνη μόνο το πρωί και νωρίς το απόγευμα.
Ο ύπνος είναι κι αυτός συνήθεια μελέτης
Σε μια μελέτη με 88 φοιτητές σε ένα εισαγωγικό μάθημα χημείας, οι ερευνητές μέτρησαν τον ύπνο με φορητές συσκευές καταγραφής δραστηριότητας και τον σύγκριναν με τα αποτελέσματα σε τεστ και εξετάσεις. Ο καλύτερης ποιότητας, μεγαλύτερος και πιο σταθερός ύπνος συνδεόταν με καλύτερους βαθμούς, και οι μετρήσεις του ύπνου εξηγούσαν σχεδόν το ένα τέταρτο των διαφορών στις επιδόσεις. Ο ύπνος μόνο τη νύχτα πριν από ένα τεστ δεν έδειξε καμία σχέση με τον βαθμό: αυτό που μετρούσε ήταν ο ύπνος την εβδομάδα και τον μήνα πριν. Ήταν ένα μόνο μάθημα και δείχνει μια σύνδεση, όχι απόδειξη αιτίας, αλλά το μήνυμα είναι σαφές: μια σταθερή ώρα ύπνου κάνει περισσότερα από ένα ξενύχτι πάνω στα βιβλία. Ο οδηγός μας για συνήθειες για καλύτερο ύπνο καλύπτει τις καθημερινές συνήθειες που κάνουν τον σταθερό ύπνο πιο εύκολο.
Συνήθειες για συγκέντρωση και κινητό
- Το κινητό σε άλλο δωμάτιο, ή τουλάχιστον μακριά από το χέρι σου, όσο διαβάζεις.
- Δούλευε σε διαστήματα των 25 έως 50 λεπτών με ένα σύντομο διάλειμμα μετά από το καθένα.
- Κλείσε τις ειδοποιήσεις για όλα εκτός από κλήσεις και μηνύματα από ανθρώπους.
- Χωρίς social media πριν από το πρώτο διάστημα μελέτης της μέρας.
- Χρησιμοποίησε το ίδιο μέρος για συγκεντρωμένη δουλειά κάθε μέρα.
- Τακτοποίησε το γραφείο σου στο τέλος της μέρας.
- Κλείσε κάθε καρτέλα που δεν χρειάζεσαι πριν ξεκινήσεις.
Συνήθειες για οργάνωση και χρήματα
- Έλεγξε το πρόγραμμά σου και τις προθεσμίες κάθε Κυριακή βράδυ.
- Χώρισε κάθε μεγάλη εργασία σε βήματα με τη δική του ημερομηνία το καθένα.
- Κράτα αντίγραφο ασφαλείας της δουλειάς σου στο τέλος κάθε μέρας.
- Γράψε τι ξοδεύεις κάθε μέρα.
- Μία μέρα χωρίς έξοδα την εβδομάδα.
- Φαγητό από το σπίτι δύο μέρες την εβδομάδα.
Συνήθειες για ευεξία και κοινωνική ζωή
- Ένα μήνυμα κάθε μέρα σε έναν φίλο ή σε κάποιον από την οικογένεια.
- Τρεις γραμμές σε ένα ημερολόγιο πριν τον ύπνο.
- Γράψε ένα πράγμα που πήγε καλά σήμερα.
- 15 λεπτά για κάτι που δεν είναι διάβασμα ή δουλειά.
- Πήγαινε μία φορά την εβδομάδα σε έναν φοιτητικό σύλλογο, μια λέσχη ή μια αθλητική ομάδα.
- Ανάπνεε αργά για 2 λεπτά πριν από μια εξέταση ή μια δύσκολη δουλειά.
- Ένα ολόκληρο βράδυ ελεύθερο την εβδομάδα.
Για περισσότερες ιδέες πέρα από τη ζωή του μαθητή και του φοιτητή, δες τη λίστα μας με 60 ιδέες για habit tracker. Αν έχεις ξεμείνει από δυνάμεις, η λίστα μας με συνήθειες αυτοφροντίδας έχει 50 μικρούς τρόπους να φροντίσεις τον εαυτό σου.
Κακές συνήθειες μαθητών και φοιτητών, και τι να κάνεις αντί γι’ αυτές
Πολλές καλές συνήθειες χτίζονται πιο εύκολα ως αντικατάσταση. Κατάγραψε τη νέα ως κάτι που κάνεις, ή κατάγραψε την παλιά ως κάτι που κόβεις, μετρώντας τις μέρες που έμεινες σε τροχιά.
| Κακή συνήθεια | Αντικατέστησέ τη με |
|---|---|
| Διάβασμα όλης της ύλης το προηγούμενο βράδυ | Τρία σύντομα διαστήματα μελέτης μοιρασμένα στην εβδομάδα |
| Ξαναδιάβασμα και υπογράμμιση | Δέκα λεπτά αυτοεξέτασης |
| Διάβασμα μέχρι αργά τη νύχτα | Σταθερή ώρα ύπνου και διάβασμα νωρίτερα μέσα στη μέρα |
| Το κινητό πάνω στο γραφείο | Το κινητό σε άλλο δωμάτιο όσο διαβάζεις |
| Ξεκίνημα όταν πλησιάζει η προθεσμία | Δεκαπέντε λεπτά τη μέρα που παίρνεις την εργασία |
Πώς να διαλέξεις τις τρεις πρώτες
Σαράντα συνήθειες είναι ένα μενού, όχι ένα πλάνο. Ένα εξάμηνο έχει πολύ τρέξιμο, και μια συνήθεια που παρατάς την τρίτη εβδομάδα δεν σου μαθαίνει τίποτα. Ξεκίνα με τρεις:
Μετά κάνε την καθεμία συγκεκριμένη με ένα σχέδιο «αν… τότε…»: «Μετά το τελευταίο μου μάθημα, θα εξετάσω τον εαυτό μου στις σημερινές σημειώσεις για 10 λεπτά.» Σε μια ανασκόπηση 94 μελετών, οι Peter Gollwitzer και Paschal Sheeran βρήκαν ότι τα σχέδια αυτής της μορφής είχαν μέτρια έως μεγάλη επίδραση στο αν οι άνθρωποι έκαναν τελικά αυτό που είχαν αποφασίσει. Ο οδηγός μας για το πώς να αποκτήσεις μια συνήθεια σε πηγαίνει βήμα βήμα στα υπόλοιπα.
Δώσε τους και χρόνο. Στην πιο γνωστή μελέτη για τη δημιουργία συνηθειών, ο διάμεσος χρόνος για να γίνει αυτόματη μια νέα καθημερινή συνήθεια ήταν 66 μέρες, με εύρος από 18 έως 254 (περισσότερα στο κείμενο πόσο χρόνο χρειάζεται για να γίνει κάτι συνήθεια). Αυτό είναι το μεγαλύτερο μέρος ενός εξαμήνου, οπότε ξεκίνα την πρώτη εβδομάδα και όχι την εβδομάδα πριν από την εξεταστική.
Μια ενδεικτική εβδομάδα
Έτσι μοιάζουν τρεις συνήθειες σε ένα πραγματικό πρόγραμμα:
- Αυτοεξέταση για 10 λεπτά, μετά το τελευταίο μάθημα, Δευτέρα έως Παρασκευή.
- Στο κρεβάτι ως τις 23:30, κάθε βράδυ, με το κινητό να φορτίζει στην άλλη άκρη του δωματίου.
- Περπάτημα 20 λεπτών, μετά το μεσημεριανό, πέντε μέρες την εβδομάδα.
Όλα μαζί κάνουν περίπου 30 λεπτά τη μέρα, και τίποτα από αυτά δεν χρειάζεται δύναμη θέλησης μόλις μπουν τα εναύσματα στη θέση τους.
Κατάγραψέ τες για να τις βλέπεις
Το να γράφεις τι έκανες είναι συνήθεια από μόνο του, και χρήσιμη: σου δείχνει ποιες μέρες χάνεις και ποια συνήθεια θέλει καλύτερο έναυσμα. Ένα φύλλο χαρτί αρκεί. Το δωρεάν εβδομαδιαίο habit tracker μας χωράει την εβδομάδα ενός μαθητή ή φοιτητή σε μία σελίδα.
Αν προτιμάς το κινητό σου, η εφαρμογή habitual είναι ένα habit tracker που κρατά τα πάντα στο ίδιο το κινητό: χωρίς λογαριασμό, χωρίς διαφημίσεις, και η δωρεάν έκδοσή της καλύπτει έως 3 ενεργές συνήθειες, ακριβώς όσες θα προτείναμε για αρχή. Μια συνήθεια μπορεί να μετριέται («3 διαστήματα μελέτης»), να χρονομετρείται με το ενσωματωμένο χρονόμετρο («25 λεπτά συγκεντρωμένη δουλειά») ή να είναι κάτι που κόβεις («χωρίς κινητό στο κρεβάτι»).


Μπορείς επίσης να βάλεις έναν στόχο, ας πούμε 66 μέρες, στη συνήθεια που μετράει περισσότερο. Στην εφαρμογή habitual οι στόχοι μόνο ανεβαίνουν: μια χαμένη μέρα δεν αφαιρεί ποτέ μέρες, απλώς μεταθέτει λίγο πιο πέρα τη γραμμή του τερματισμού. Αυτό ταιριάζει στο πρόγραμμα όσων σπουδάζουν, όπου οι εξεταστικές και τα ταξίδια στο πατρικό θα σπάσουν κάθε τέλειο σερί. Αν συμβεί, διάβασε τι να κάνεις μετά από μια χαμένη μέρα και συνέχισε.
Πηγές
- Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., & Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
- Gollwitzer, P. M., & Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119.
- Hartwig, M. K., & Dunlosky, J. (2012). Study strategies of college students: Are self-testing and scheduling related to achievement? Psychonomic Bulletin & Review, 19(1), 126–134.
- Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.
- Okano, K., Kaczmarzyk, J. R., Dave, N., Gabrieli, J. D. E., & Grossman, J. C. (2019). Sleep quality, duration, and consistency are associated with better academic performance in college students. npj Science of Learning, 4, 16.
Ερωτήσεις
Ποιες είναι 10 καλές συνήθειες για μαθητές και φοιτητές;
Δέκα καλές για αρχή: εξέταζε τον εαυτό σου αντί να ξαναδιαβάζεις, μοίραζε το διάβασμα σε αρκετές μέρες, κάνε απόψε το πλάνο μελέτης για αύριο, πήγαινε για ύπνο την ίδια ώρα κάθε βράδυ, κράτα το κινητό μακριά από το χέρι σου όσο διαβάζεις, ξεκίνα κάθε εργασία τη μέρα που την παίρνεις, κάνε επανάληψη στις σημειώσεις σου μέσα σε 24 ώρες, κινήσου 20 λεπτά τη μέρα, τρώγε πρωινό και κάνε μία ερώτηση σε κάθε μάθημα. Διάλεξε μία έως τρεις, όχι και τις δέκα.
Ποια είναι η πιο σημαντική συνήθεια μελέτης;
Αν αλλάξεις μόνο ένα πράγμα, εξέταζε τον εαυτό σου. Μια μεγάλη ανασκόπηση δέκα τεχνικών μάθησης έκρινε την αυτοεξέταση και το μοίρασμα της μελέτης στον χρόνο ως τις δύο πιο χρήσιμες, ενώ το ξαναδιάβασμα και η υπογράμμιση, οι μέθοδοι που χρησιμοποιούν περισσότερο οι μαθητές και οι φοιτητές, κρίθηκαν χαμηλά.
Σε πόσες συνήθειες να δουλεύει ένας μαθητής ή φοιτητής ταυτόχρονα;
Σε μία έως τρεις. Κάθε νέα συνήθεια χρειάζεται γύρω στους δύο μήνες για να γίνει αυτόματη, και ένα εξάμηνο ήδη σου ζητά πολλά. Πρόσθεσε άλλη μόνο όταν οι πρώτες γίνονται χωρίς πολλή σκέψη.
Ποιες είναι οι κακές συνήθειες των μαθητών και των φοιτητών;
Οι πιο συνηθισμένες είναι το διάβασμα όλης της ύλης το προηγούμενο βράδυ, το διάβασμα μέχρι αργά τη νύχτα, το ξαναδιάβασμα των σημειώσεων αντί για αυτοεξέταση, το κινητό πάνω στο γραφείο και το ξεκίνημα της δουλειάς μόνο όταν πλησιάζει η προθεσμία. Για καθεμία υπάρχει μια απλή συνήθεια που μπαίνει στη θέση της και μπορείς να την καταγράφεις.


