Pomysły
Dobre nawyki dla studentów i uczniów: 40 pomysłów opartych na badaniach
40 dobrych nawyków dla studentów i uczniów, od nauki i snu po telefon i pieniądze, a do tego to, co według badań działa, i jak zacząć od zaledwie trzech.

Dobre nawyki dla studentów nie polegają na tym, żeby uczyć się więcej godzin. Chodzi o garść małych, powtarzalnych rzeczy: sprawdzanie się z pamięci zamiast czytania od nowa, rozkładanie nauki na cały tydzień i chodzenie spać mniej więcej o tej samej porze każdego wieczoru. Poniżej znajdziesz 40 pomysłów pogrupowanych według dziedzin, a przy tych najważniejszych badania, które za nimi stoją.
Nie potrzebujesz wszystkich 40. Na końcu jest prosty sposób na wybór pierwszych trzech i przykładowy tydzień, który pokazuje, jak to wygląda w praktyce. Jeśli masz młodsze dzieci, nasza lista zdrowych nawyków dla dzieci obejmuje lata przed szkołą i studiami.
Co łączy dobre nawyki studentów
Nawyk to coś, co robisz bez większego zastanowienia, bo uruchamia go sygnał: pora dnia, miejsce albo coś, co już robisz. To dobra wiadomość dla studentów, bo twoje dni mają już plan zajęć pełen sygnałów. Koniec wykładu, droga do domu i pierwsza poranna kawa to gotowe wyzwalacze.
Najlepsze nawyki studentów mają trzy wspólne cechy:
- Są małe. „Przejrzyj dzisiejsze notatki przez 10 minut” wygrywa z „ucz się więcej”.
- Są konkretne. Na koniec dnia wiesz, czy to zrobione.
- Są połączone z sygnałem. „Po ostatnich zajęciach…” daje nawykowi stałe miejsce.
Pamiętaj o tych trzech testach, kiedy będziesz czytać listę.
Dobre nawyki w nauce
To nawyki z najmocniejszymi dowodami. Obszerny przegląd dziesięciu technik uczenia się autorstwa Johna Dunlosky’ego i współpracowników uznał dwie z nich za bardzo użyteczne dla osób uczących się w różnym wieku i o różnych zdolnościach, przy wielu rodzajach testów: testowanie praktyczne (sprawdzanie się z pamięci) i naukę rozłożoną w czasie. Ponowne czytanie i zakreślanie, czyli metody, z których według własnych deklaracji korzysta większość studentów, oceniono nisko.
- Sprawdzaj się z dzisiejszego materiału przez 10 minut. Fiszki, zadania z egzaminów z poprzednich lat albo zamknięcie książki i zapisanie wszystkiego, co pamiętasz.
- Przeglądaj notatki z każdego wykładu w ciągu 24 godzin.
- Rozkładaj każdy przedmiot na co najmniej trzy krótkie sesje w tygodniu zamiast jednej długiej.
- Zanim znowu przeczytasz rozdział, spróbuj najpierw odpowiedzieć na pytania z jego końca.
- Codziennie wyjaśnij na głos jedno zagadnienie, tak jak tłumaczy się coś koledze lub koleżance.
- W jednej sesji ćwiczeń mieszaj różne rodzaje zadań zamiast rozwiązywać je blokami.
- Zaczynaj każdą pracę zaliczeniową w dniu, w którym ją dostajesz, choćby na 15 minut.
- Zapisz plan nauki na jutro, zanim skończysz dziś.
- Prowadź jedną listę wszystkiego, co masz do oddania, i zaglądaj do niej każdego ranka.
- Zadaj jedno pytanie na każdych zajęciach, wykładzie czy seminarium.
Dlaczego rozkładanie nauki wygrywa z wkuwaniem
Przegląd 317 eksperymentów Nicholasa Cepedy i współpracowników wykazał, że rozdzielanie sesji nauki w czasie poprawiało to, ile ludzie pamiętali później, i że najlepszy odstęp między sesjami rósł, im dalej był test. W praktyce: im dalej egzamin, tym szerzej możesz rozłożyć sesje, więc zacznij wcześnie i wracaj do każdego tematu kilka razy.

Planuj, kiedy się uczysz, a nie tylko czego
Kiedy Marissa Hartwig i John Dunlosky zapytali 324 studentów studiów licencjackich o ich nawyki w nauce, sprawdzanie się z pamięci szło w parze z lepszymi ocenami (podobnie jak, co może zaskakiwać, ponowne czytanie). Liczył się też harmonogram: osoby ze słabszymi wynikami częściej uczyły się późno w nocy, a wszyscy studenci, zwłaszcza ci ze słabszymi wynikami, mówili, że ich naukę wyznaczają zbliżające się terminy. To była ankieta, więc pokazuje związek, a nie przyczynę, ale pasuje do badań opisanych wyżej.
Zdrowe nawyki dla studentów
- Kładź się spać każdego wieczoru w tym samym godzinnym przedziale, także w weekendy.
- Wstawaj codziennie mniej więcej o tej samej porze.
- Bez ekranów w łóżku.
- Po wstaniu wypij szklankę wody.
- Jedz śniadanie, choćby małe.
- Spaceruj albo ruszaj się przez 20 minut dziennie.
- Wyjdź na dzienne światło przed południem.
- Raz w tygodniu ugotuj posiłek zamiast zamawiać jedzenie.
- Po długim bloku nauki rozciągaj się przez 5 minut.
- Kofeinę ogranicz do poranka i wczesnego popołudnia.
Sen to też nawyk w nauce
W badaniu 88 studentów wstępnego kursu chemii naukowcy mierzyli sen za pomocą opasek monitorujących aktywność i porównywali go z wynikami kartkówek i egzaminów. Lepsza jakość snu, dłuższy i bardziej regularny sen szły w parze z lepszymi ocenami, a miary snu wyjaśniały prawie jedną czwartą różnic w wynikach. Sen w jedną noc przed testem nie miał związku z wynikiem; liczył się sen w ciągu tygodnia i miesiąca wcześniej. To był jeden kurs i badanie pokazuje związek, a nie dowód przyczyny, ale przesłanie jest jasne: regularna pora snu daje więcej niż zarwana noc. Nasz poradnik o nawykach na lepszy sen omawia codzienne nawyki, dzięki którym łatwiej o regularny sen.
Nawyki skupienia i korzystania z telefonu
- Kiedy się uczysz, telefon w innym pokoju, a przynajmniej poza zasięgiem ręki.
- Pracuj blokami po 25–50 minut z krótką przerwą po każdym.
- Wyłącz powiadomienia ze wszystkiego oprócz połączeń i wiadomości od ludzi.
- Bez mediów społecznościowych przed pierwszym blokiem nauki w danym dniu.
- Do skupionej pracy używaj codziennie tego samego miejsca.
- Na koniec dnia uprzątnij biurko.
- Zanim zaczniesz, zamknij wszystkie niepotrzebne karty.
Nawyki organizacyjne i finansowe
- W każdą niedzielę wieczorem sprawdzaj kalendarz i terminy.
- Każdą dużą pracę podziel na etapy, każdy z własną datą.
- Na koniec każdego dnia zrób kopię zapasową swojej pracy.
- Codziennie zapisuj swoje wydatki.
- Jeden dzień bez wydatków w tygodniu.
- Dwa razy w tygodniu weź jedzenie z domu.
Nawyki dla dobrego samopoczucia i relacji
- Codziennie napisz do jednej osoby z przyjaciół lub rodziny.
- Przed snem zapisz trzy linijki w dzienniku.
- Zapisz jedną rzecz, która dziś poszła dobrze.
- Poświęć 15 minut na coś, co nie jest nauką ani pracą.
- Raz w tygodniu idź na spotkanie koła naukowego, klubu albo drużyny.
- Przed egzaminem albo trudnym zadaniem oddychaj powoli przez 2 minuty.
- Raz w tygodniu weź cały wieczór wolnego.
Więcej pomysłów spoza studenckiego życia znajdziesz na naszej liście 60 pomysłów do habit trackera. Jeśli jedziesz na rezerwie, nasza lista nawyków self-care ma 50 małych sposobów, żeby zadbać o siebie.
Złe nawyki studentów i co robić zamiast nich
Wiele dobrych nawyków najłatwiej zbudować jako zamianę. Śledź nowy nawyk jako coś, co robisz, albo stary jako coś, z czym zrywasz, licząc dni, w których trzymasz kurs.
| Zły nawyk | Zamień go na |
|---|---|
| Wkuwanie w noc przed egzaminem | Trzy krótkie sesje rozłożone na tydzień |
| Ponowne czytanie i zakreślanie | Dziesięć minut sprawdzania się z pamięci |
| Nauka do późna w nocy | Stałą porę snu i wcześniejszy blok nauki |
| Telefon na biurku | Telefon w innym pokoju podczas nauki |
| Zabieranie się do pracy, gdy termin się zbliża | Piętnaście minut w dniu, w którym dostajesz zadanie |
Jak wybrać pierwsze trzy
Czterdzieści nawyków to menu, a nie plan. Semestr jest pracowity, a nawyk porzucony w trzecim tygodniu niczego cię nie nauczy. Zacznij od trzech:
Potem każdy z nich ukonkretnij planem „jeśli–to”: „Po ostatnich zajęciach przez 10 minut sprawdzę się z pamięci z dzisiejszych notatek”. W przeglądzie 94 badań Peter Gollwitzer i Paschal Sheeran wykazali, że plany w tej formie miały wpływ od średniego do dużego na to, czy ludzie doprowadzali sprawę do końca. Nasz poradnik o tym, jak wyrobić nawyk, przeprowadzi cię przez resztę kroków.
Daj sobie też czas. W najbardziej znanym badaniu nad powstawaniem nawyków mediana czasu, po którym nowy codzienny nawyk stawał się automatyczny, wyniosła 66 dni, a rozpiętość od 18 do 254 (więcej w tekście o tym, ile trwa wyrobienie nawyku). To większa część semestru, więc zacznij w pierwszym tygodniu, a nie tydzień przed sesją.
Przykładowy tydzień
Tak wyglądają trzy nawyki w prawdziwym planie zajęć:
- Sprawdzanie się z pamięci przez 10 minut, po ostatnich zajęciach, od poniedziałku do piątku.
- W łóżku do 23:30, każdego wieczoru, a telefon ładuje się w drugim końcu pokoju.
- 20-minutowy spacer, po obiedzie, pięć dni w tygodniu.
To około 30 minut dziennie i żadna z tych rzeczy nie wymaga siły woli, kiedy sygnały są już ustawione.
Śledź je, żeby mieć je przed oczami
Zapisywanie tego, co zrobione, to nawyk sam w sobie, i to przydatny: pokazuje, które dni opuszczasz i który nawyk potrzebuje lepszego sygnału. Wystarczy kartka papieru. Nasz darmowy tygodniowy habit tracker mieści studencki tydzień na jednej stronie.
Jeśli wolisz telefon, habitual to habit tracker, który trzyma wszystko w samym telefonie: bez konta, bez reklam, a jego darmowa wersja obejmuje do 3 aktywnych nawyków, czyli dokładnie tyle, od ilu radzimy zacząć. Nawyk może być na liczbę („3 sesje nauki”), na czas z wbudowanym minutnikiem („25 minut skupionej pracy”) albo do rzucenia („bez telefonu w łóżku”).


Możesz też wyznaczyć cel, na przykład 66 dni, dla nawyku, który liczy się najbardziej. W habitual w celach dni tylko przybywa: pominięty dzień nigdy nie odbiera dni, tylko odrobinę przesuwa metę. To pasuje do studenckiego kalendarza, w którym sesja egzaminacyjna i wyjazdy do domu przerwą każdą idealną serię. Jeśli tak się stanie, przeczytaj, co zrobić po pominiętym dniu, i działaj dalej.
Źródła
- Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., & Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
- Gollwitzer, P. M., & Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119.
- Hartwig, M. K., & Dunlosky, J. (2012). Study strategies of college students: Are self-testing and scheduling related to achievement? Psychonomic Bulletin & Review, 19(1), 126–134.
- Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.
- Okano, K., Kaczmarzyk, J. R., Dave, N., Gabrieli, J. D. E., & Grossman, J. C. (2019). Sleep quality, duration, and consistency are associated with better academic performance in college students. npj Science of Learning, 4, 16.
Pytania
Jakie 10 dobrych nawyków warto wyrobić sobie na studiach?
Dziesięć dobrych na początek: sprawdzaj się z pamięci zamiast czytać notatki od nowa, rozkładaj naukę na kilka dni, wieczorem zaplanuj jutrzejszą naukę, kładź się spać każdego wieczoru o tej samej porze, podczas nauki trzymaj telefon poza zasięgiem ręki, zaczynaj każdą pracę w dniu, w którym ją dostajesz, przeglądaj notatki w ciągu 24 godzin, ruszaj się przez 20 minut dziennie, jedz śniadanie i zadawaj jedno pytanie na każdych zajęciach. Wybierz od jednego do trzech, nie wszystkie dziesięć.
Jaki nawyk w nauce jest najważniejszy?
Jeśli masz zmienić tylko jedną rzecz, sprawdzaj się z pamięci. Obszerny przegląd dziesięciu technik uczenia się uznał testowanie praktyczne i naukę rozłożoną w czasie za dwie najbardziej użyteczne, a ponowne czytanie i zakreślanie, czyli metody, po które studenci sięgają najczęściej, ocenił nisko.
Nad iloma nawykami naraz warto pracować na studiach?
Nad jednym do trzech. Każdy nowy nawyk potrzebuje około dwóch miesięcy, żeby stać się automatyczny, a semestr i tak sporo od ciebie wymaga. Kolejny dodaj dopiero wtedy, kiedy pierwsze dzieją się bez większego zastanowienia.
Jakie są złe nawyki studentów?
Najczęstsze to wkuwanie w noc przed egzaminem, nauka do późna w nocy, czytanie notatek od nowa zamiast sprawdzania się z pamięci, telefon na biurku i zabieranie się do pracy dopiero wtedy, gdy termin się zbliża. Każdy z nich da się zamienić na prosty nawyk, który możesz śledzić.


