Gids
Habit stacking: zo pak je het aan (met 30 voorbeelden)
Met habit stacking koppel je een nieuwe gewoonte aan een die je al hebt. De formule, wat onderzoek erover zegt, hoe je een anker kiest en 30 voorbeelden.

Habit stacking is een eenvoudige manier om een nieuwe gewoonte te beginnen: je koppelt haar aan iets wat je al elke dag doet. “Nadat ik mijn ochtendkoffie heb ingeschonken, neem ik mijn vitamines.” De koffie is de herinnering, dus je hoeft nergens aan te denken.
Deze gids behandelt de formule voor habit stacking, wat onderzoek zegt over waarom het werkt, hoe je een goed anker kiest, de fouten waardoor een stapel uit elkaar valt, en 30 voorbeelden die je zo kunt overnemen.
Wat is habit stacking?
Een gewoonte is een handeling die bijna vanzelf begint als er een signaal verschijnt. Psychologen die gewoontes onderzoeken, beschrijven ze als iets wat je leert door herhaling in een vaste context: doe vaak genoeg hetzelfde na hetzelfde signaal, en het signaal gaat het in gang zetten.
Het lastige aan een nieuwe gewoonte is dat ze nog geen signaal heeft. Habit stacking, gewoontes stapelen, leent er een. Je dag zit al vol dingen die je zonder nadenken doet (koffie zetten, tanden poetsen, achter je bureau gaan zitten), en elk daarvan kan het signaal voor iets nieuws worden.
De naam wordt meestal toegeschreven aan het boek Habit Stacking van S.J. Scott, en James Clear maakte hem populair in Elementaire gewoontes (in het Engels Atomic Habits). BJ Fogg beschrijft hetzelfde idee in Tiny Habits, waar de bestaande gewoonte het anker heet. Dat woord gebruiken we hier ook.
De formule voor habit stacking
De formule is één zin:
Nadat ik [huidige gewoonte], ga ik [nieuwe gewoonte].
Een paar voorbeelden:
- Nadat ik mijn ochtendkoffie heb ingeschonken, schrijf ik mijn ene belangrijkste taak op.
- Nadat ik in de trein ben gaan zitten, lees ik vijf bladzijden.
- Nadat ik ’s avonds mijn tanden heb gepoetst, floss ik.
Je kunt ook “Voordat ik…” gebruiken als de nieuwe gewoonte eerst moet: “Voordat ik mijn laptop openklap, drink ik een glas water.”
Waarom het helpt om de zin op te schrijven
De formule is een vorm van wat psychologen een implementatie-intentie noemen, een als-dan-plan: een plan in de vorm “Als X gebeurt, dan doe ik Y.” In een overzichtsstudie van 94 onderzoeken vonden Peter Gollwitzer en Paschal Sheeran dat zulke plannen een middelgroot tot groot effect hadden op de vraag of mensen hun doelen ook echt in daden omzetten. Als je het signaal van tevoren kiest, hoef je op het moment zelf niets meer te beslissen.
Gewoonteonderzoekers van University College London raden patiënten dezelfde aanpak aan. In hun advies aan artsen over het vormen van gewoontes stellen Benjamin Gardner, Phillippa Lally en Jane Wardle voor om een signaal te kiezen binnen een bestaande dagelijkse routine, zoals “na het ontbijt”, en geven ze het voorbeeldplan “als ik thuis heb geluncht, eet ik een stuk fruit”.
Werkt habit stacking? Wat het onderzoek zegt
Er is weinig onderzoek naar habit stacking onder die naam, maar één klein onderzoek testte precies de vraag die het oproept: maakt het uit waar in je routine je de nieuwe gewoonte zet?
In een onderzoek onder 50 mensen die leerden flossen vroegen Gaby Judah en collega’s de helft van de groep om voor het tandenpoetsen te flossen en de andere helft om erna te flossen. Iedereen gaf elke dag door of hij had geflost. De mensen die na het poetsen flosten, vormden doorgaans een sterkere flosgewoonte, en acht maanden later hadden ze sterkere gewoontes en flosten ze vaker.
Het was een verkennend onderzoek met een kleine groep, dus het is geen bewijs. Maar het wijst op iets nuttigs: een nieuwe gewoonte die direct na een bestaande komt, aan het natuurlijke eind van een routine, blijft misschien beter hangen dan een die je ervoor tussen propt.

Ook met habit stacking sla je het langzame deel niet over. In het bekendste onderzoek naar het vormen van gewoontes herhaalden 96 mensen elke dag één nieuwe handeling, en het duurde een mediaan van 66 dagen voordat die automatisch voelde, met een spreiding van 18 tot 254. Een goed anker maakt het makkelijker om aan die herhalingen te komen, maar je hebt ze nog steeds nodig. Lees er meer over in hoe lang het duurt om een gewoonte aan te leren.
Habit stacking in 5 stappen
1. Schrijf op wat je al elke dag doet
Schrijf de dingen op die je zonder uitzondering elke dag doet, op volgorde. De meeste mensen komen binnen een paar minuten op 10 tot 15:
Schrijf ook dingen op die je overkomen: de waterkoker kookt, een vergadering is afgelopen, de trein komt aan.
2. Kies het juiste anker
Een goed anker heeft drie eigenschappen:
- Het gebeurt elke keer dat je de nieuwe gewoonte wilt doen. Een dagelijkse gewoonte heeft een dagelijks anker nodig. “Na mijn zaterdagse rondje hardlopen” werkt alleen voor een wekelijkse gewoonte.
- Het is specifiek. “Nadat ik mijn kopje in de gootsteen heb gezet” is een duidelijk moment. “’s Ochtends” of “na de lunchpauze” is een stuk tijd, en makkelijk te missen.
- Het past bij de nieuwe gewoonte. Koppel mediteren aan een rustig moment, niet aan het fietsen naar school met de kinderen. Koppel flossen aan de badkamer, waar het flosdraad ligt.
3. Maak de nieuwe gewoonte piepklein
De nieuwe gewoonte moet in het begin een minuut of twee duren: één push-up, één regel in een dagboek, één bladzijde. Je kunt haar uitbreiden zodra ze vanzelf gaat. Een grote gewoonte aan een goed anker mislukt op een vermoeide dag nog steeds.
4. Schrijf de zin op en zet het signaal in het zicht
Schrijf de hele zin op. Maak de koppeling daarna tastbaar: de vitamines naast de waterkoker, het boek op je kussen, het flosdraad naast je tandenborstel.
5. Houd de nieuwe gewoonte bij, niet het anker
De koffie hoef je niet bij te houden; die gebeurt toch wel. Houd de nieuwe gewoonte bij, zodat je ziet of de stapel werkt. Een meta-analyse van 138 onderzoeken door Benjamin Harkin en collega’s vond dat het bijhouden van je voortgang je helpt een doel te halen, en dat het meer helpt als je het fysiek vastlegt.
Houd je het bij en zie je elke week dezelfde gaten, dan ligt het probleem bij het anker, niet bij jou. Probeer een ander. Onze gids over consistent blijven heeft meer manieren om een gewoonte vol te houden, ook wat je doet na een gemiste dag.
30 voorbeelden van habit stacking
Kies er één. Neem de zin over, of vervang het anker door een dat bij jouw dag past.
Ochtendroutine
- Nadat ik mijn wekker heb uitgezet, drink ik het glas water op mijn nachtkastje.
- Nadat ik uit bed ben gestapt, maak ik het op.
- Nadat ik de waterkoker heb aangezet, rek ik me uit tot het water kookt.
- Nadat ik mijn koffie heb ingeschonken, neem ik mijn vitamines.
- Nadat ik met mijn koffie ben gaan zitten, schrijf ik mijn ene belangrijkste taak voor vandaag op.
- Nadat ik mijn tanden heb gepoetst, doe ik 10 squats.
- Nadat ik me heb aangekleed, leg ik mijn telefoon aan de oplader in een andere kamer tot ik klaar ben met ontbijten.
- Nadat ik mijn schoenen heb aangetrokken, check ik of ik mijn waterfles bij me heb.
Werk en studie
- Nadat ik achter mijn bureau ben gaan zitten, sluit ik elk tabblad dat ik niet nodig heb.
- Nadat ik mijn laptop heb opengeklapt, kijk ik in de agenda van vandaag voordat ik mijn mail open.
- Na elke vergadering schrijf ik de volgende stap op zolang die nog vers is.
- Nadat ik heb geluncht, wandel ik 10 minuten.
- Nadat ik mijn laatste collegeaantekeningen heb dichtgeslagen, overhoor ik mezelf 5 minuten.
- Nadat ik aan het eind van de dag mijn laptop heb dichtgeklapt, schrijf ik de eerste taak voor morgen op een plakbriefje.
Gezondheid en beweging
- Nadat ik mijn waterfles heb gevuld, drink ik de helft op voordat ik ga zitten.
- Nadat ik uit de bus ben gestapt, neem ik de trap in plaats van de lift.
- Nadat ik mijn werkschoenen heb uitgetrokken, trek ik mijn hardloopschoenen aan (ook als ik alleen ga wandelen).
- Nadat ik ben gaan zitten om tv te kijken, rek ik me de eerste 5 minuten uit.
- Nadat ik mijn avondmedicijnen heb ingenomen, noteer ik mijn bloeddruk.
- Nadat ik ’s avonds mijn tanden heb gepoetst, floss ik.
Huis en geld
- Nadat ik klaar ben met avondeten, neem ik het aanrecht af.
- Nadat ik thuis ben gekomen, leg ik mijn sleutels in hetzelfde schaaltje.
- Nadat ik mijn jas heb uitgetrokken, hang ik hem op in plaats van hem over een stoel te gooien.
- Nadat ik iets heb betaald, zet ik het in mijn uitgavenlijstje.
- Nadat ik ’s avonds de waterkoker heb aangezet, ruim ik de vaatwasser uit.
Rust, slaap en relaties
- Nadat ik in bed ben gestapt, schrijf ik één regel over mijn dag.
- Nadat ik het licht heb uitgedaan, adem ik vijf keer langzaam in en uit.
- Nadat ik ben gaan zitten om te eten, stel ik degene met wie ik eet één vraag over zijn of haar dag.
- Nadat ik mijn zondagse koffie heb gezet, stuur ik een vriend, vriendin of familielid een berichtje.
- Nadat ik ’s avonds mijn telefoon aan de oplader heb gelegd, laat ik hem daar tot de ochtend.
Op zoek naar meer gewoontes om te stapelen? Onze lijst met 60 gewoontes om bij te houden heeft ideeën voor elk deel van de dag, en onze ochtendroutine-ideeën bevatten kant-en-klare routines van 5, 15 en 30 minuten.
Fouten bij habit stacking die je wilt vermijden
Te veel tegelijk stapelen
Het is verleidelijk om op dag één een hele nieuwe ochtendroutine op te bouwen. Niet doen. Elke nieuwe gewoonte heeft haar eigen herhalingen nodig, en een keten van vijf nieuwe gewoontes is vijf dingen om te vergeten. Voeg er één toe, wacht tot die zonder moeite gaat, en voeg dan de volgende toe.
Een lange keten met een zwakke schakel
Zodra er meerdere gewoontes achter elkaar gestapeld zijn, wordt elke gewoonte het signaal voor de volgende. Dat is de kracht van een routine en ook haar zwakte: mis één schakel en alles daarna gaat meestal ook mis. Houd ketens kort, en maak de eerste gewoonte na het anker de belangrijkste.
Een anker dat niet altijd gebeurt
Zet je alleen op werkdagen koffie, dan verdwijnen je koffiegewoontes in het weekend. Kies een anker dat gebeurt op elke dag dat je de gewoonte wilt, of kies een tweede anker voor de andere dagen (“Nadat ik in het weekend mijn thee heb gezet…”).
Het anker kwijtraken
Vakantie, een nieuwe baan, een baby: als je routine verandert, kunnen je ankers verdwijnen zonder dat je het merkt, en de gewoontes gaan mee. Verandert je leven, koppel je gewoontes dan bewust aan nieuwe ankers. Is een gewoonte al aan het wegglijden, lees dan wat je doet na een gemiste dag.
Habit stacking gebruiken om met een gewoonte te stoppen
Stapelen werkt ook om gewoontes te doorbreken, als ruil. Veel ongewenste gewoontes hebben al een betrouwbaar signaal. Houd het signaal, verander wat erop volgt:
- Nadat ik in bed ben gestapt, lees ik in plaats van te scrollen (de telefoon laadt aan de andere kant van de kamer).
- Nadat ik klaar ben met avondeten, zet ik een kop thee in plaats van de snoepkast open te trekken.
- Als ik aan mijn bureau de neiging voel om op mijn telefoon te kijken, sta ik op en vul ik mijn water bij.
Tel de dagen dat het je lukt. Dat maakt de ruil zichtbaar, en een groeiend aantal goede dagen zien is een reden om door te gaan. Voor de hele methode, van het signaal vinden tot plannen voor uitglijders, lees je onze gids over een slechte gewoonte afleren.
Houd je stapel bij
Papier werkt: schrijf je stapelzin boven aan onze gratis habit tracker printable en vink elke dag af.
Op je telefoon is habitual een habit tracker die alles op de telefoon zelf houdt, zonder account en zonder advertenties. Elke gewoonte krijgt een eigen pagina met een raster van de dagen dat je haar deed, zodat je een gat dat elke zaterdag terugkomt makkelijk ziet. Een gewoonte kan worden geteld, getimed met een ingebouwde timer, of iets zijn waarmee je stopt, en de gratis versie is goed voor tot 3 actieve gewoontes, ruim genoeg voor je eerste stapel.


Je kunt voor de nieuwe gewoonte ook een doel stellen van bijvoorbeeld 66 dagen. In habitual tellen doelen alleen maar op: een gemiste dag haalt er nooit dagen af, hij schuift de vroegste einddatum alleen een stukje op. Voor de rest van de methode, van een signaal kiezen tot plannen voor slechte dagen, lees je hoe je een nieuwe gewoonte aanleert die blijft.
Bronnen
- Gardner, B., Lally, P., & Wardle, J. (2012). Making health habitual: The psychology of ‘habit-formation’ and general practice. British Journal of General Practice, 62(605), 664–666.
- Gollwitzer, P. M., & Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119.
- Harkin, B., Webb, T. L., Chang, B. P. I., Prestwich, A., Conner, M., Kellar, I., Benn, Y., & Sheeran, P. (2016). Does monitoring goal progress promote goal attainment? A meta-analysis of the experimental evidence. Psychological Bulletin, 142(2), 198–229.
- Judah, G., Gardner, B., & Aunger, R. (2013). Forming a flossing habit: An exploratory study of the psychological determinants of habit formation. British Journal of Health Psychology, 18(2), 338–353.
- Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.
Vragen
Wat is habit stacking?
Habit stacking betekent dat je een nieuwe gewoonte koppelt aan iets wat je al elke dag doet, zodat de oude gewoonte de herinnering wordt voor de nieuwe. Bijvoorbeeld: “Nadat ik mijn ochtendkoffie heb ingeschonken, neem ik mijn vitamines.” De bestaande gewoonte heet het anker.
Wat is de formule voor habit stacking?
De gebruikelijke formule is “Nadat ik [huidige gewoonte], ga ik [nieuwe gewoonte].” Je kunt ook “Voordat ik…” gebruiken als de nieuwe gewoonte eerst moet. De huidige gewoonte moet iets zijn wat je elke dag op hetzelfde tijdstip en op dezelfde plek doet.
Werkt habit stacking?
Er is weinig onderzoek naar habit stacking onder die naam, maar het is een vorm van als-dan-planning, en een overzichtsstudie van 94 onderzoeken vond dat zulke plannen een middelgroot tot groot effect hadden op de vraag of mensen hun voornemen uitvoerden. In één klein onderzoek vormden mensen die direct na het tandenpoetsen flosten een sterkere flosgewoonte dan mensen die ervoor flosten.
Hoeveel gewoontes kun je tegelijk stapelen?
Begin met één nieuwe gewoonte aan één anker. Gaat die zonder veel nadenken, wat vaak ongeveer twee maanden duurt, dan kun je er een bij nemen. Lange ketens zijn kwetsbaar: als je één schakel mist, sneuvelt alles daarna meestal ook.


